Koshi Provinceकोशी प्रदेश

The province in figures

Figures are from the sources named next to each item, with their year. Fiscal years are given in the Nepali calendar (FY 2081/82 is mid-July 2024 to mid-July 2025). Statements from budget speeches are what the provincial or federal government says it will do, not evidence that it has been done.प्रत्येक विवरणसँग उल्लेख गरिएका स्रोतबाट तथ्याङ्क लिइएको छ र तिनको वर्ष पनि दिइएको छ। आर्थिक वर्ष नेपाली पात्रोअनुसार छन् (आ.व. २०८१/८२ भनेको सन् २०२४ जुलाई मध्यदेखि २०२५ जुलाई मध्यसम्म)। बजेट वक्तव्यका कुरा प्रदेश वा सङ्घीय सरकारले गर्छु भनेका काम हुन्, भइसकेको प्रमाण होइनन्।

Capitalराजधानी

Biratnagar (Morang), described by the Office of the Province Head as the temporary capitalविराटनगर (मोरङ); प्रदेश प्रमुखको कार्यालयले अस्थायी राजधानी भनेको (2026-10-11) Office of the Province Head

Districtsजिल्ला

14: Taplejung, Panchthar, Ilam, Sankhuwasabha, Tehrathum, Dhankuta, Bhojpur, Khotang, Solukhumbu, Okhaldhunga, Udayapur, Jhapa, Morang, Sunsari१४: ताप्लेजुङ, पाँचथर, इलाम, सङ्खुवासभा, तेह्रथुम, धनकुटा, भोजपुर, खोटाङ, सोलुखुम्बु, ओखलढुङ्गा, उदयपुर, झापा, मोरङ, सुनसरी (Constitution, Schedule 4) Nepal Law Commission

Local governments and constituenciesस्थानीय तह र निर्वाचन क्षेत्र

137 local governments (1 metropolitan city, 2 sub-metropolitan cities, 46 municipalities, 88 rural municipalities); 28 House of Representatives and 56 Provincial Assembly constituencies१३७ स्थानीय तह (१ महानगरपालिका, २ उपमहानगरपालिका, ४६ नगरपालिका, ८८ गाउँपालिका); प्रतिनिधि सभाका २८ र प्रदेश सभाका ५६ निर्वाचन क्षेत्र (OAG 63rd report (2083)) Office of the Auditor General

Populationजनसङ्ख्या

4,961,412 people in 1,191,556 households (about 17.0 per cent of Nepal's population); average household size 4.16; annual growth 0.86 per cent since 2011१,१९१,५५६ घरपरिवारमा ४९,६१,४१२ जना (नेपालको जनसङ्ख्याको करिब १७.० प्रतिशत); औसत परिवार आकार ४.१६; २०६८ (सन् २०११) यता वार्षिक वृद्धिदर ०.८६ प्रतिशत (Census 2021 (2078)) National Statistics Office

Area and densityक्षेत्रफल र जनघनत्व

25,905 sq km; 192 people per sq km२५,९०५ वर्ग कि.मि.; प्रति वर्ग कि.मि. १९२ जना (Area: provincial government; density: Census 2021) Office of the Chief Minister and Council of Ministers · National Statistics Office

Literacy (age 5 and above)साक्षरता (५ वर्ष र माथि)

79.7 per cent (men 86.1, women 73.6); national 76.2७९.७ प्रतिशत (पुरुष ८६.१, महिला ७३.६); राष्ट्रिय ७६.२ (Census 2021; our calculation from Table 24) National Statistics Office

Poverty and human developmentगरिबी र मानव विकास

17.2 per cent below the national poverty line; multidimensional poverty 15.9 per cent; Human Development Index 0.580 (Nepal Human Development Report 2020)१७.२ प्रतिशत राष्ट्रिय गरिबीको रेखामुनि; बहुआयामिक गरिबी १५.९ प्रतिशत; मानव विकास सूचकाङ्क ०.५८० (नेपाल मानव विकास प्रतिवेदन, २०२०) (As reported in the 16th Plan (2081)) National Planning Commission

Economyअर्थतन्त्र

15.9 per cent of national GDP; per capita GDP US$1,401 (national US$1,496); growth 2.73 per cent at basic prices (national 3.99); agriculture, forestry and fishing 34.1 per cent of the province's outputराष्ट्रिय कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको १५.९ प्रतिशत; प्रतिव्यक्ति उत्पादन १,४०१ अमेरिकी डलर (राष्ट्रिय १,४९६); आधारभूत मूल्यमा वृद्धिदर २.७३ प्रतिशत (राष्ट्रिय ३.९९); प्रदेशको उत्पादनमा कृषि, वन र मत्स्यको हिस्सा ३४.१ प्रतिशत (FY 2081/82, preliminary) National Statistics Office

People abroadविदेशमा रहेका

343,034 people from 269,892 households (about 22.7 per cent of households) were living abroad on census day; 16.4 per cent of them womenजनगणनाको दिन २,६९,८९२ घरपरिवार (करिब २२.७ प्रतिशत घरपरिवार) का ३,४३,०३४ जना विदेशमा थिए; तीमध्ये १६.४ प्रतिशत महिला (Census 2021; shares are our calculation) National Statistics Office

Provincial budgetप्रदेश बजेट

Rs 40.45 billion for FY 2083/84 (current 34.55 per cent, capital 51.32 per cent; Rs 5.56 billion to local governments)आ.व. २०८३/८४ का लागि रु. ४० अर्ब ४५ करोड (चालु ३४.५५ प्रतिशत, पुँजीगत ५१.३२ प्रतिशत; स्थानीय तहलाई रु. ५ अर्ब ५६ करोड) (Budget speech, 2083 Asar 1) Ministry of Economic Affairs and Planning

Budget deliveryबजेट कार्यान्वयन

Spent 79.89 per cent of its FY 2081/82 budget, the highest of the seven provinces; 59.86 per cent of spending met from provincial sources; irregularities (beruju) 1.12 per cent of audited amountआ.व. २०८१/८२ को बजेटको ७९.८९ प्रतिशत खर्च, सात प्रदेशमध्ये सबैभन्दा बढी; खर्चको ५९.८६ प्रतिशत प्रदेश स्रोतबाट; बेरुजु लेखापरीक्षण रकमको १.१२ प्रतिशत (OAG 63rd report (audits FY 2081/82)) Office of the Auditor General

Hill districts are emptying while Tarai districts growपहाडी जिल्ला रित्तिँदै, तराईका जिल्ला बढ्दै

• Between the 2011 and 2021 censuses, 10 of Koshi's 14 districts lost population: Taplejung (-0.53 per cent a year), Sankhuwasabha (-0.04), Solukhumbu (-0.09), Okhaldhunga (-0.56), Khotang (-1.56), Bhojpur (-1.39), Dhankuta (-0.78), Tehrathum (-1.30), Panchthar (-1.02) and Ilam (-0.36). Jhapa (1.97), Morang (1.66), Sunsari (1.86) and Udayapur (0.68) grew.सन् २०११ र २०२१ का जनगणनाबीच कोशीका १४ मध्ये १० जिल्लाको जनसङ्ख्या घट्यो: ताप्लेजुङ (वार्षिक -०.५३ प्रतिशत), सङ्खुवासभा (-०.०४), सोलुखुम्बु (-०.०९), ओखलढुङ्गा (-०.५६), खोटाङ (-१.५६), भोजपुर (-१.३९), धनकुटा (-०.७८), तेह्रथुम (-१.३०), पाँचथर (-१.०२) र इलाम (-०.३६)। झापा (१.९७), मोरङ (१.६६), सुनसरी (१.८६) र उदयपुर (०.६८) मा जनसङ्ख्या बढ्यो। National Statistics Office
• This means services have to keep reaching smaller, older and more scattered hill populations while towns in the Tarai need more schools, water and roads. Where to put new money is therefore partly a choice between places.यसको अर्थ, सेवा साना, बूढा र छरिएका पहाडी बस्तीसम्म पुर्‍याइरहनुपर्छ भने तराईका सहरमा थप विद्यालय, खानेपानी र सडक चाहिन्छ। त्यसैले नयाँ रकम कहाँ खर्च गर्ने भन्ने आंशिक रूपमा ठाउँहरूबीचको छनोट पनि हो।

Work at home is limited and many leave for jobs abroadस्वदेशमा काम सीमित, धेरै वैदेशिक रोजगारीमा

• In the last full labour force survey (2017/18), unemployment in Province 1 (now Koshi) was 10.2 per cent and labour force participation 37.8 per cent, close to the national 11.4 and 38.5 per cent.पछिल्लो पूर्ण श्रमशक्ति सर्वेक्षण (२०७४/७५) मा प्रदेश नं. १ (हालको कोशी) मा बेरोजगारी दर १०.२ प्रतिशत र श्रमशक्ति सहभागिता दर ३७.८ प्रतिशत थियो, जुन राष्ट्रिय ११.४ र ३८.५ प्रतिशतको नजिक हो। Central Bureau of Statistics
• The Labour Ministry reports that Koshi and Madhesh are the two largest sources of workers going abroad: each received more than 100,000 new labour approvals in both 2022/23 and 2023/24, and each accounts for more than a fifth of the total. Jhapa and Morang are among the top five origin districts and lead for women workers. Sunsari, Morang and Jhapa recorded the highest numbers of deaths among women migrant workers in the report's years.श्रम मन्त्रालयका अनुसार वैदेशिक रोजगारीमा जानेमा कोशी र मधेश दुई ठूला स्रोत प्रदेश हुन्: २०७९/८० र २०८०/८१ दुवै वर्ष प्रत्येकले १ लाखभन्दा बढी नयाँ श्रम स्वीकृति पाए, र प्रत्येकको हिस्सा कुलको पाँचभागको एकभन्दा बढी छ। झापा र मोरङ शीर्ष पाँच उद्गम जिल्लामा पर्छन् र महिला श्रमिकमा अगाडि छन्। प्रतिवेदनका वर्षमा महिला आप्रवासी श्रमिकको मृत्युको सङ्ख्या सुनसरी, मोरङ र झापामा सबैभन्दा बढी थियो। Ministry of Labour
• The same report says households in Koshi, Gandaki and Bagmati received the largest average amount per remitter, over Rs 240,000.सोही प्रतिवेदनअनुसार प्रति विप्रेषक औसत रकम कोशी, गण्डकी र बागमतीका घरपरिवारले सबैभन्दा बढी, रु. २,४०,००० भन्दा बढी, पाएका थिए। Ministry of Labour

Uneven teacher deployment and low enrolment beyond grade 10शिक्षक वितरणमा असन्तुलन र कक्षा १० पछि कम भर्ना

• Literacy among people aged 5 and above was 79.7 per cent in 2021 (men 86.1, women 73.6). The 16th Plan nonetheless lists Koshi among the provinces declared 'fully literate'; the declaration and the census measure are not the same thing, and the Plan does not explain the criteria.सन् २०२१ मा ५ वर्ष र माथिका मानिसको साक्षरता दर ७९.७ प्रतिशत थियो (पुरुष ८६.१, महिला ७३.६)। तैपनि सोह्रौँ योजनाले कोशीलाई 'पूर्ण साक्षर' घोषणा भएका प्रदेशमा राखेको छ; घोषणा र जनगणनाको मापन एउटै कुरा होइनन्, र योजनाले घोषणाको आधार खुलाएको छैन। National Statistics Office · National Planning Commission
• The Auditor General, citing Education and Human Resource Development Centre data, found a basic-level (grades 1–5) teacher–student ratio of 1:11 in Koshi's mountain areas, against a norm of 1:40, while some Tarai schools elsewhere had far more pupils per teacher. The Auditor General says redeployment has not been effective.शिक्षा तथा मानव स्रोत विकास केन्द्रको तथ्याङ्क उद्धृत गर्दै महालेखापरीक्षकले कोशीको हिमाली क्षेत्रमा आधारभूत तह (कक्षा १–५) मा शिक्षक–विद्यार्थी अनुपात १:११ रहेको देखाएको छ, जबकि मापदण्ड १:४० हो; अन्यत्रका तराईका केही विद्यालयमा भने प्रति शिक्षक धेरै बढी विद्यार्थी छन्। दरबन्दी मिलान प्रभावकारी नभएको महालेखापरीक्षकको भनाइ छ। Office of the Auditor General
• The provincial government reports net enrolment of 92.0 per cent in grades 1–5 but 22.4 per cent in grades 11–12.प्रदेश सरकारका अनुसार कक्षा १–५ मा खुद भर्नादर ९२.० प्रतिशत छ, तर कक्षा ११–१२ मा २२.४ प्रतिशत मात्र छ। Ministry of Economic Affairs and Planning

Capital projects move slowly and irrigation is patchyपुँजीगत आयोजना ढिलो र सिँचाइ अपुग

• By the end of Baisakh 2083 (mid-May 2026), ten months into FY 2082/83, the province had spent 30.91 per cent of its capital budget and 36.29 per cent of its total budget, compared with 47.40 per cent at the same point a year earlier. The Finance Minister listed slow completion of long-running projects among the province's main challenges.आ.व. २०८२/८३ को दश महिना बितिसक्दा, २०८३ वैशाख मसान्तसम्म प्रदेशले पुँजीगत बजेटको ३०.९१ प्रतिशत र कुल बजेटको ३६.२९ प्रतिशत खर्च गरेको थियो; अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा ४७.४० प्रतिशत खर्च भएको थियो। लामो समयदेखि अधुरा आयोजना समयमै सम्पन्न गर्नु प्रदेशको मुख्य चुनौतीमध्ये एक भएको अर्थमन्त्रीले उल्लेख गरेका छन्। Ministry of Economic Affairs and Planning
• The provincial government reports that irrigation reaches 359,960 hectares and that reliable year-round irrigation covers on average 37.3 per cent of cultivable land.प्रदेश सरकारका अनुसार ३,५९,९६० हेक्टरमा सिँचाइ पुगेको छ र कुल खेतीयोग्य जमिनको औसत ३७.३ प्रतिशतमा मात्र भरपर्दो सिँचाइ छ। Ministry of Economic Affairs and Planning

Floods and landslides in the hills and the Taraiपहाड र तराईमा बाढी–पहिरो

• In the September 2024 floods and landslides, Nepal Police data compiled by the disaster authority recorded 121 incidents, 20 deaths and 117 houses destroyed in Koshi (preliminary figures).सन् २०२४ सेप्टेम्बरको बाढी–पहिरोमा विपद् प्राधिकरणले सङ्कलन गरेको नेपाल प्रहरीको तथ्याङ्कअनुसार कोशीमा १२१ घटना, २० जनाको मृत्यु र ११७ घर पूर्ण क्षति भएका थिए (प्रारम्भिक तथ्याङ्क)। National Disaster Risk Reduction and Management Authority
• The federal government declared Ilam district a disaster crisis area for three months after heavy rain on 2082 Asoj 23 (October 2025).भारी वर्षापछि सङ्घीय सरकारले २०८२ असोज २३ मा इलाम जिल्लालाई तीन महिनाका लागि विपद् सङ्कटग्रस्त क्षेत्र घोषणा गरेको थियो। National Disaster Risk Reduction and Management Authority
• The FY 2083/84 provincial budget promises disaster-risk mapping, a disaster portal and early-warning work, and allocates Rs 62.53 crore for river control and water-induced disasters.आ.व. २०८३/८४ को प्रदेश बजेटले विपद् जोखिम नक्साङ्कन, विपद् पोर्टल र पूर्वसूचना प्रणालीको काम गर्ने उल्लेख गरेको छ, र नदी नियन्त्रण तथा जलजन्य विपद्का लागि रु. ६२ करोड ५३ लाख छुट्याएको छ। Ministry of Economic Affairs and Planning

Heavy reliance on money from the centreकेन्द्रबाट आउने रकममा ठूलो निर्भरता

• Of the Rs 40.45 billion FY 2083/84 budget, the province expects Rs 5.50 billion from its own revenue, Rs 12.87 billion from revenue sharing, Rs 9.12 billion as a federal equalization grant, Rs 5.95 billion as conditional grants, Rs 0.84 billion as complementary and Rs 0.55 billion as special grants, Rs 0.41 billion from royalties, Rs 0.20 billion by direct payment, and Rs 5 billion from its cash balance.आ.व. २०८३/८४ को रु. ४० अर्ब ४५ करोडको बजेटमध्ये प्रदेशले आफ्नै राजस्वबाट रु. ५ अर्ब ५० करोड, राजस्व बाँडफाँटबाट रु. १२ अर्ब ८७ करोड, सङ्घीय वित्तीय समानीकरण अनुदानबाट रु. ९ अर्ब १२ करोड, सशर्त अनुदानबाट रु. ५ अर्ब ९५ करोड, समपूरक अनुदानबाट रु. ८४ करोड, विशेष अनुदानबाट रु. ५५ करोड, रोयल्टीबाट रु. ४१ करोड, सोझै भुक्तानीबाट रु. २० करोड र नगद मौज्दातबाट रु. ५ अर्ब बेहोर्ने अनुमान गरेको छ। Ministry of Economic Affairs and Planning
• Nationally, the federal government transferred 91.44 per cent of the equalization grants budgeted for provinces in FY 2082/83, which the Fiscal Commission says affected provincial budget implementation. Koshi collected 86.96 per cent of its FY 2082/83 vehicle-tax target.राष्ट्रिय रूपमा आ.व. २०८२/८३ मा प्रदेशका लागि विनियोजित वित्तीय समानीकरण अनुदानको ९१.४४ प्रतिशत मात्र हस्तान्तरण भयो, जसले प्रदेशको बजेट कार्यान्वयनमा असर पारेको वित्त आयोगको भनाइ छ। कोशीले आ.व. २०८२/८३ मा सवारी साधन करको लक्ष्यको ८६.९६ प्रतिशत सङ्कलन गर्‍यो। National Natural Resources and Fiscal Commission

Farming, agro-processing and storageकृषि, कृषि प्रशोधन र भण्डारण

Koshi produces the largest share of Nepal's agricultural output, and both levels of government have announced incentives for processing and storage.नेपालको कृषि उत्पादनमा कोशीको हिस्सा सबैभन्दा ठूलो छ, र प्रशोधन तथा भण्डारणका लागि दुवै तहका सरकारले प्रोत्साहन घोषणा गरेका छन्।

Evidence

• Koshi accounted for 21.5 per cent of Nepal's value added in agriculture, forestry and fishing in FY 2081/82, the largest share of any province; the sector made up 34.1 per cent of the province's own output.आ.व. २०८१/८२ मा नेपालको कृषि, वन र मत्स्य क्षेत्रको मूल्य अभिवृद्धिमा कोशीको हिस्सा २१.५ प्रतिशत थियो, जुन सबै प्रदेशमध्ये सबैभन्दा बढी हो; प्रदेशकै उत्पादनमा यस क्षेत्रको हिस्सा ३४.१ प्रतिशत थियो। National Statistics Office

Official plans

• The FY 2083/84 provincial budget promises special incentives for onion, garlic, potato and tomato, which it says are currently imported to meet demand; partnership with local governments on processing, storage and marketing of local crops; and a 50 per cent land-registration fee discount for land bought for tea, coffee, cardamom, herbs, fruit, vegetables, flowers and livestock farming.आ.व. २०८३/८४ को प्रदेश बजेटले आयात गर्नुपर्ने अवस्थामा रहेका प्याज, लसुन, आलु र गोलभेँडाको उत्पादनमा विशेष प्रोत्साहन, स्थानीय बालीको प्रशोधन, भण्डारण र बजारीकरणमा स्थानीय तहसँग साझेदारी, तथा चिया, कफी, अलैँची, जडीबुटी, फलफूल, तरकारी, फूल र पशुपन्छी पालनका लागि किनिने जग्गाको रजिस्ट्रेसन शुल्कमा ५० प्रतिशत छुट दिने उल्लेख गरेको छ। Ministry of Economic Affairs and Planning
• The federal FY 2083/84 budget offers agro-processing industries a full income-tax exemption for their first ten years and VAT exemption on imported machinery including cold-storage equipment.सङ्घीय आ.व. २०८३/८४ को बजेटले कृषि प्रशोधन उद्योगलाई सञ्चालनका पहिलो दश वर्ष पूर्ण आयकर छुट र शीत भण्डारणलगायतका मेसिनरी आयातमा मूल्य अभिवृद्धि कर छुट दिने व्यवस्था गरेको छ। Ministry of Finance

Open questions

• How much cold-storage and processing capacity exists in the province today, and where? No official provincial count was found.प्रदेशमा अहिले कति र कहाँ शीत भण्डार तथा प्रशोधन क्षमता छ? आधिकारिक प्रादेशिक तथ्याङ्क फेला परेन।
• Will tax and fee concessions reach small farmers, or mainly larger firms?कर र शुल्क छुट साना किसानसम्म पुग्छ कि मुख्यतः ठूला फर्मलाई मात्र?

Mountain, trekking and religious tourismहिमाल, पदयात्रा र धार्मिक पर्यटन

The province holds much of Nepal's mountaineering activity and has declared a visit year and a trekking programme.नेपालको पर्वतारोहणको ठूलो हिस्सा यसै प्रदेशमा पर्छ, र प्रदेशले भ्रमण वर्ष तथा पदमार्ग कार्यक्रम घोषणा गरेको छ।

Evidence

• Of the mountaineering royalty shared with provinces in FY 2081/82, Koshi received 82.02 per cent, according to the Fiscal Commission.वित्त आयोगका अनुसार आ.व. २०८१/८२ मा प्रदेशलाई बाँडफाँट भएको पर्वतारोहण रोयल्टीमध्ये ८२.०२ प्रतिशत कोशीले पाएको थियो। National Natural Resources and Fiscal Commission
• Koshi accounted for 14.8 per cent of national value added in accommodation and food services in FY 2081/82, against 39.8 per cent for Bagmati.आ.व. २०८१/८२ मा आवास तथा खाद्य सेवाको राष्ट्रिय मूल्य अभिवृद्धिमा कोशीको हिस्सा १४.८ प्रतिशत थियो, बागमतीको ३९.८ प्रतिशत। National Statistics Office

Official plans

• The provincial budget declares 'Koshi Province Visit Year' from Shrawan 2083 to Asar 2085 (Rs 12.12 crore), continues a trekking-based adventure and eco-tourism programme co-funded by all three levels of government with Swiss support, allocating Rs 12.77 crore for the Chiyabari, Falgunanda, Laligurans and Mundhum trails across 29 local governments, and promises an integrated tourism master plan.प्रदेश बजेटले २०८३ साउनदेखि २०८५ असारसम्म 'कोशी प्रदेश भ्रमण वर्ष' (रु. १२ करोड १२ लाख) घोषणा गरेको छ, तीनै तहका सरकारको सह-लगानी र स्विस सरकारको सहयोगमा सञ्चालित पदमार्गमा आधारित साहसिक तथा पर्यावरणीय पर्यटन कार्यक्रम निरन्तर राखेको छ, जसअन्तर्गत २९ स्थानीय तहका चियाबारी, फाल्गुनन्द, लालीगुराँस र मुन्धुम पदमार्गका लागि रु. १२ करोड ७७ लाख छुट्याएको छ, र एकीकृत पर्यटन गुरुयोजना बनाउने उल्लेख गरेको छ। Ministry of Economic Affairs and Planning
• The federal budget plans a 'Koshi Corridor' from Koshi Tappu to Kanchenjunga focused on biodiversity and clean energy, and names Halesi–Chatara–Pathibhara among provincial tourism corridors to promote.सङ्घीय बजेटले कोशी टप्पुदेखि कञ्चनजङ्घासम्म जैविक विविधता संरक्षण र स्वच्छ ऊर्जामा केन्द्रित 'कोशी करिडोर' अघि बढाउने र हलेसी–चतरा–पाथीभरालाई प्रवर्द्धन गरिने प्रादेशिक पर्यटन करिडोरमा राखेको छ। Ministry of Finance

Open questions

• How many visitors and jobs do the trekking routes actually bring, and to which local governments? No province-level visitor count was found.पदमार्गले वास्तवमा कति पर्यटक र रोजगारी ल्याउँछन्, र कुन स्थानीय तहमा? प्रदेशस्तरीय पर्यटक सङ्ख्या फेला परेन।

Hydropower and transmissionजलविद्युत् र प्रसारण

Large federal and 'people's' hydropower projects are planned in or near the province.प्रदेशभित्र वा नजिक ठूला सङ्घीय तथा 'जनताको जलविद्युत्' आयोजना योजनामा छन्।

Evidence

• Koshi produced 22.0 per cent of national value added in electricity and gas in FY 2081/82, second to Bagmati (34.9 per cent).आ.व. २०८१/८२ मा विद्युत् र ग्यास क्षेत्रको राष्ट्रिय मूल्य अभिवृद्धिमा कोशीको हिस्सा २२.० प्रतिशत थियो, बागमती (३४.९ प्रतिशत) पछि दोस्रो। National Statistics Office

Official plans

• The federal FY 2083/84 budget plans tenders after financial closure for the 1,061 MW Upper Arun and 77 MW Ghunsa Khola projects and the 670 MW Dudh Koshi storage project, studies for the 490 MW Arun-4, support for the Investment Board's 900 MW Arun-III and 669 MW Lower Arun, completion of the Hetauda–Dhalkebar–Inaruwa 400 kV line and faster work on the Inaruwa–Purnia cross-border line.सङ्घीय आ.व. २०८३/८४ को बजेटले १,०६१ मेगावाटको माथिल्लो अरुण र ७७ मेगावाटको घुन्सा खोला तथा ६७० मेगावाटको दूधकोशी जलाशययुक्त आयोजनाको वित्तीय व्यवस्थापनपछि बोलपत्र, ४९० मेगावाटको अरुण–४ को अध्ययन, लगानी बोर्डमार्फत ९०० मेगावाटको अरुण–तेस्रो र ६६९ मेगावाटको तल्लो अरुणमा सहजीकरण, हेटौँडा–ढल्केबर–इनरुवा ४०० केभी प्रसारण लाइन सम्पन्न गर्ने र इनरुवा–पूर्णिया अन्तरदेशीय लाइन तीव्र बनाउने उल्लेख गरेको छ। Ministry of Finance
• The provincial budget allocates Rs 15 crore for two 'people's hydropower' projects in Taplejung, Ghunsa Khola (77.5 MW) and Simbuwa Khola (70.3 MW), which the 16th Plan also lists for development with public participation and remittance savings.प्रदेश बजेटले 'जनताको जलविद्युत्' कार्यक्रमअन्तर्गत ताप्लेजुङका घुन्सा खोला (७७.५ मेगावाट) र सिम्बुवा खोला (७०.३ मेगावाट) आयोजनाका लागि रु. १५ करोड छुट्याएको छ; सोह्रौँ योजनाले पनि यी आयोजना जनसहभागिता र विप्रेषणको उपयोगबाट विकास गर्ने सूचीमा राखेको छ। Ministry of Economic Affairs and Planning · National Planning Commission

Open questions

• How will royalties, local shares and jobs from these projects be divided among the federation, the province and the affected local governments?यी आयोजनाबाट आउने रोयल्टी, स्थानीय सेयर र रोजगारी सङ्घ, प्रदेश र प्रभावित स्थानीय तहबीच कसरी बाँडिन्छ?
• Several projects have been announced in earlier budgets; what has changed to make financial closure likely now?धेरै आयोजना अघिल्ला बजेटमा पनि घोषणा भएका थिए; अब वित्तीय व्यवस्थापन हुने सम्भावना बढाउन के फेरियो?

Border trade, industry and the Biratnagar corridorसीमा व्यापार, उद्योग र विराटनगर करिडोर

The Biratnagar area is one of Nepal's main manufacturing and customs centres.विराटनगर क्षेत्र नेपालको प्रमुख उत्पादन तथा भन्सार केन्द्रमध्ये एक हो।

Evidence

• Koshi produced 21.7 per cent of Nepal's manufacturing value added in FY 2081/82, second to Bagmati (36.0 per cent).आ.व. २०८१/८२ मा नेपालको उत्पादनमूलक उद्योगको मूल्य अभिवृद्धिमा कोशीको हिस्सा २१.७ प्रतिशत थियो, बागमती (३६.० प्रतिशत) पछि दोस्रो। National Statistics Office
• In FY 2081/82 Biratnagar customs office handled 12 per cent of Nepal's imports and collected 7 per cent of customs revenue; Mechi customs handled 3 per cent of imports and 3 per cent of revenue.आ.व. २०८१/८२ मा विराटनगर भन्सार कार्यालयबाट नेपालको कुल आयातको १२ प्रतिशत र भन्सार राजस्वको ७ प्रतिशत; मेची भन्सारबाट आयातको ३ प्रतिशत र राजस्वको ३ प्रतिशत भएको थियो। Department of Customs
• The 16th Plan reports that cargo trains run on the Bathnaha–Biratnagar line to the integrated check post; the federal FY 2083/84 budget allocates funds to finish its remaining works.सोह्रौँ योजनाअनुसार बथनाहा–विराटनगर रेलमार्गमा एकीकृत जाँच चौकीसम्म मालवाहक रेल सञ्चालनमा छ; सङ्घीय आ.व. २०८३/८४ को बजेटले बाँकी काम सम्पन्न गर्न रकम छुट्याएको छ। National Planning Commission · Ministry of Finance

Official plans

• The provincial budget offers a 75 per cent land-registration fee discount for projects agreed with the Provincial Investment Authority after the Koshi Province Investment Summit 2082, and a 40 per cent discount for manufacturing industries, excluding cigarettes, gutkha, pan masala and alcohol industries. The provincial government reports 73,878 registered small, cottage and micro industries and firms.प्रदेश बजेटले कोशी प्रदेश लगानी सम्मेलन, २०८२ पछि प्रदेश लगानी प्राधिकरणसँग सम्झौता भएका आयोजनाको जग्गा रजिस्ट्रेसन शुल्कमा ७५ प्रतिशत र चुरोट, गुट्खा, पानपराग तथा मदिराजन्य उद्योगबाहेकका उत्पादनमूलक उद्योगलाई ४० प्रतिशत छुट दिने व्यवस्था गरेको छ। प्रदेश सरकारका अनुसार ७३,८७८ साना, घरेलु तथा लघु उद्योग र फर्म दर्ता भई सञ्चालनमा छन्। Ministry of Economic Affairs and Planning
• The federal budget aims to link the Mid-Hill Highway with northern trade points including Olangchunggola and Kimathanka.सङ्घीय बजेटले मध्यपहाडी राजमार्गलाई ओलाङचुङगोला र किमाथाङकालगायतका उत्तरी व्यापारिक गन्तव्यसँग जोड्ने लक्ष्य राखेको छ। Ministry of Finance

Open questions

• Value and status of investment commitments made at the 2082 investment summit were not found in official sources.२०८२ को लगानी सम्मेलनमा व्यक्त प्रतिबद्धताको रकम र अवस्था आधिकारिक स्रोतमा फेला परेन।

Hemp and cannabis (ganja) cultivationहेम्प र गाँजा खेती

This is a live public debate. Policy Nepal does not take a side. Below are the current law, what governments have actually done, the arguments made on each side with who made them, and questions readers can ask.यो जीवित सार्वजनिक बहस हो। पोलिसी नेपालले कुनै पक्ष लिँदैन। तल हालको कानुन, सरकारहरूले वास्तवमा गरेका काम, कसले के तर्क राखे भन्ने विवरण र पाठकले सोध्न सक्ने प्रश्न राखिएका छन्।

What the law says now

• Under section 4(a) of the Narcotic Drugs (Control) Act, 2033, cultivating, producing, buying, selling, transporting, storing or consuming cannabis is prohibited; section 14 sets penalties by quantity. The Act lets the government allow some activities by rules or licence.लागू औषध (नियन्त्रण) ऐन, २०३३ को दफा ४(क) अनुसार गाँजाको खेती, उत्पादन, खरिद–बिक्री, ओसारपसार, सञ्चय र सेवन निषेधित छ; दफा १४ ले परिमाणअनुसार सजाय तोकेको छ। ऐनले केही काम नियम वा अनुमतिपत्रबाट गर्न दिन सरकारलाई अधिकार दिएको छ। Nepal Law Commission
• Nepal acceded to the UN Single Convention on Narcotic Drugs in 1987. Article 28(2) of the Convention says it does not apply to growing cannabis exclusively for industrial purposes (fibre and seed) or horticultural purposes.नेपाल सन् १९८७ मा लागू औषधसम्बन्धी संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय एकल महासन्धिको पक्ष बनेको हो। महासन्धिको धारा २८(२) ले औद्योगिक प्रयोजन (रेसा र बीउ) वा बागवानी प्रयोजनका लागि मात्र गरिने गाँजा खेतीमा यो महासन्धि लागू नहुने भनेको छ। United Nations
• 'Drugs and pesticides' are on the federal–provincial concurrent list (Schedule 7, item 9). Under Article 57(6), a provincial or local law on a concurrent matter is invalid to the extent it conflicts with federal law.'औषधि र कीटनाशक औषधि' सङ्घ र प्रदेशको साझा अधिकारको सूचीमा छ (अनुसूची ७, क्रमसङ्ख्या ९)। धारा ५७(६) अनुसार साझा अधिकारको विषयमा बनेको प्रदेश वा स्थानीय कानुन सङ्घीय कानुनसँग बाझिएको हदसम्म अमान्य हुन्छ। Nepal Law Commission

What governments have done

• Ilam Municipality in Koshi published a 'Hemp Cultivation Promotion and Management Procedure, 2026' in its gazette on 25 November 2025, according to Nepal News. As reported, it currently allows hemp only for yarn and cloth, requires farmers to notify a monitoring committee before plants flower so that the flowers are destroyed, allows other plant parts to be sold only to buyers named by the municipality, and had received at least 33 proposals by April 2026.नेपाल न्युजका अनुसार कोशीको इलाम नगरपालिकाले २०२५ नोभेम्बर २५ मा 'हेम्प खेती प्रवर्द्धन तथा व्यवस्थापन कार्यविधि, २०२६' राजपत्रमा प्रकाशित गरेको थियो। रिपोर्टअनुसार यसले अहिले धागो र कपडाका लागि मात्र हेम्प खेती गर्न दिन्छ, फूल फुल्नुअघि अनुगमन समितिलाई जानकारी दिई फूल नष्ट गराउनुपर्छ, बोटका अन्य भाग नगरपालिकाले तोकेको खरिदकर्तालाई मात्र बेच्न पाइन्छ, र २०२६ अप्रिलसम्म कम्तीमा ३३ प्रस्ताव परेका थिए। Nepal News
• The Auditor General reports that the federal government's 2081/82 policy and programme promised legal arrangements to encourage medicinal use and regulated production of cannabis, but this had not been implemented.महालेखापरीक्षकका अनुसार नेपाल सरकारको २०८१/८२ को नीति तथा कार्यक्रमले गाँजाको औषधीय उपयोग र नियन्त्रित उत्पादन प्रवर्द्धन गर्न कानुनी व्यवस्था गर्ने उल्लेख गरे पनि कार्यान्वयन भएको छैन। Office of the Auditor General
• In another province, Gandaki, a bill regulating cannabis cultivation for medicinal and industrial use was authenticated in August 2026 after the Province Chief first returned it, citing conflict with federal law and the Narcotic Drugs (Control) Act; assembly members argued that Article 304(1) makes inconsistent old laws void. No Koshi provincial bill was found in the sources reviewed.अर्को प्रदेश गण्डकीमा औषधीय र औद्योगिक प्रयोजनका लागि गाँजा खेती नियमन गर्ने विधेयक प्रदेश प्रमुखले सङ्घीय कानुन र लागू औषध (नियन्त्रण) ऐनसँग बाझिएको भन्दै पहिले फिर्ता पठाएपछि २०२६ अगस्टमा प्रमाणीकरण भयो; प्रदेश सभाका सदस्यहरूले धारा ३०४(१) ले बाझिएका पुराना कानुन अमान्य हुने तर्क राखेका थिए। समीक्षा गरिएका स्रोतमा कोशी प्रदेशको यस्तो विधेयक फेला परेन। Kantipur · Nepal Law Commission
• Kantipur reported in November 2025 that the Koshi Provincial Police Office was prioritising a campaign against illegal drugs, under a headline on cannabis cultivation in Dhankuta and Bhojpur.कान्तिपुरले २०८२ कात्तिकमा धनकुटा र भोजपुरमा गाँजा खेतीसम्बन्धी शीर्षकमा कोशी प्रदेश प्रहरी कार्यालयले प्रदेशभर अवैध लागू औषध नियन्त्रण अभियानलाई प्राथमिकता दिएको समाचार प्रकाशित गरेको थियो। Kantipur

Arguments made for

• Ilam's deputy mayor Bishnu Kumari Limbu described fibre as 'just our beginning' and said procedures for oil and seed would follow; the municipality's chief administrative officer said the aim was to produce yarn 'without contradicting prevailing laws'.इलामकी उपप्रमुख विष्णुकुमारी लिम्बूले रेसा 'हाम्रो सुरुवात मात्र' भएको र तेल तथा बीउका लागि पनि कार्यविधि बन्ने बताएकी थिइन्; नगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृतले प्रचलित कानुनसँग नबाझिने गरी धागो उत्पादन गर्ने उद्देश्य रहेको बताएका थिए। — Ilam Municipality officials, as quoted by Nepal News (April 2026) Nepal News
• In Gandaki, the law's supporters in the assembly linked regulated cultivation to farmers' income.गण्डकीमा प्रदेश सभाका समर्थकहरूले नियमित खेतीलाई किसानको आयसँग जोडेका थिए। — Gandaki Provincial Assembly members, as reported by Kantipur (August 2026) Kantipur

Arguments made against

• Chemistry expert Dhakaram Bhandari told a Gandaki assembly committee that 'the homework is not done', that a bill needs specific THC and CBD limits, and that it conflicts with the federal Narcotic Drugs Act.रसायनविद् ढाकाराम भण्डारीले गण्डकी प्रदेश सभाको समितिमा 'गृहकार्य पुगेको छैन', विधेयकमा THC र CBD को स्पष्ट सीमा चाहिन्छ र यो सङ्घीय लागू औषध ऐनसँग बाझिन्छ भनेका थिए। — Dhakaram Bhandari, as quoted by Nepal News (April 2026) Nepal News
• Psychiatrist Dr Nirmal Lamichhane said CBD has medicinal and hemp uses but THC levels must be monitored; Yogendra Man Shrestha of the Ilam Community Agriculture Campus said it should not be cultivated or traded as a narcotic drug.मनोचिकित्सक डा. निर्मल लामिछानेले CBD औषधि र हेम्पमा उपयोगी भए पनि THC को मात्रा अनुगमन गर्नुपर्ने बताए; इलाम सामुदायिक कृषि क्याम्पसका योगेन्द्रमान श्रेष्ठले यसलाई लागू औषधका रूपमा खेती वा कारोबार गर्न नहुने बताए। — Dr Nirmal Lamichhane and Yogendra Man Shrestha, as quoted by Nepal News (April 2026) Nepal News
• Gandaki's Province Chief returned that province's bill on the ground that it conflicted with federal law and the Narcotic Drugs (Control) Act, 2033.गण्डकीका प्रदेश प्रमुखले सो प्रदेशको विधेयक सङ्घीय कानुन र लागू औषध (नियन्त्रण) ऐन, २०३३ सँग बाझिएको भन्दै फिर्ता पठाएका थिए। — Province Chief of Gandaki, as reported by Kantipur (August 2026) Kantipur

Questions to ask

• Is the proposal about fibre and seed (hemp), medicine, or wider use? The law and the risks differ for each.प्रस्ताव रेसा र बीउ (हेम्प), औषधि वा अझ फराकिलो प्रयोगमध्ये कुनबारे हो? प्रत्येकको कानुन र जोखिम फरक छन्।
• Which level of government can legally decide it, and does it need the federal Act to change first?कुन तहको सरकारले कानुनी रूपमा निर्णय गर्न सक्छ, र पहिले सङ्घीय ऐन संशोधन गर्नुपर्छ कि पर्दैन?
• How would THC levels, sales and diversion be checked, by whom, and at what cost?THC को मात्रा, बिक्री र अवैध उपयोग कसले, कसरी र कति खर्चमा जाँच गर्छ?
• Is there evidence from Ilam's pilot on farmers' income, buyers and enforcement before scaling up?विस्तार गर्नुअघि इलामको परीक्षणबाट किसानको आय, खरिदकर्ता र अनुगमनबारे के प्रमाण छ?

Local liquor (raksi), including kodo ko raksiस्थानीय मदिरा (रक्सी), कोदोको रक्सीसमेत

Making raksi at home is a long tradition in many communities. Whether and how to allow its commercial production and branding is debated. Policy Nepal does not take a side.धेरै समुदायमा घरमै रक्सी बनाउने लामो परम्परा छ। यसको व्यावसायिक उत्पादन र ब्रान्डिङ गर्न दिने कि नदिने, र कसरी भन्ने विषयमा बहस छ। पोलिसी नेपालले कुनै पक्ष लिँदैन।

What the law says now

• Under the Liquor Act, 2031, no one may produce or sell liquor without a licence (sections 3–4). Section 7 says no licence is needed to make raksi or jaand in prescribed quantities for private use. Section 3A, in the consolidated text as amended up to the Finance Act 2083, says arrangements for the production, branding and regulation of local liquor will be as prescribed by rules.मदिरा ऐन, २०३१ अनुसार इजाजतपत्रबिना कसैले मदिरा उत्पादन वा बिक्री गर्न पाउँदैन (दफा ३–४)। दफा ७ अनुसार निजी उपयोगका लागि तोकिएको परिमाणमा रक्सी वा जाँड बनाउन इजाजतपत्र चाहिँदैन। आर्थिक ऐन, २०८३ सम्मका संशोधनसहितको एकीकृत पाठको दफा ३क अनुसार स्थानीय मदिराको उत्पादन, ब्रान्डिङ र नियमनसम्बन्धी व्यवस्था तोकिएबमोजिम हुनेछ। Nepal Law Commission
• Excise duty is a federal power (Schedule 5, item 9); factories and industrialisation are provincial powers (Schedule 6, item 20) and industries are also on the federal–provincial concurrent list (Schedule 7, item 15).अन्तःशुल्क सङ्घको अधिकार हो (अनुसूची ५, क्रमसङ्ख्या ९); कलकारखाना र औद्योगीकरण प्रदेशको अधिकार हो (अनुसूची ६, क्रमसङ्ख्या २०) र उद्योग सङ्घ–प्रदेशको साझा अधिकारमा पनि पर्छ (अनुसूची ७, क्रमसङ्ख्या १५)। Nepal Law Commission

What governments have done

• The Kathmandu Post reported in 2023 that Koshi Province had earlier formed a 10-member committee, coordinated by provincial planning commission member Purna Kumar Loksom, to study commercial production of kodo ko raksi, and that it suggested amending the law or making a new one. Chhathar Rural Municipality in Tehrathum said it was drafting a local law on production, standardisation, branding and marketing. Their later status was not found.द काठमान्डु पोस्टले सन् २०२३ मा कोशी प्रदेशले कोदोको रक्सीको व्यावसायिक उत्पादनबारे अध्ययन गर्न प्रदेश योजना आयोगका सदस्य पूर्णकुमार लोक्सोमको संयोजकत्वमा १० सदस्यीय समिति बनाएको र समितिले कानुन संशोधन वा नयाँ कानुन बनाउन सुझाव दिएको समाचार छापेको थियो। तेह्रथुमको छथर गाउँपालिकाले उत्पादन, गुणस्तर, ब्रान्डिङ र बजारीकरणसम्बन्धी स्थानीय कानुनको मस्यौदा बनाइरहेको बताएको थियो। यिनको पछिल्लो अवस्था फेला परेन। The Kathmandu Post
• The federal FY 2083/84 budget says quality spirit production and maturation will be incentivised to promote exports of Nepali liquor brands, brings microbreweries into the excise net, and raises excise on alcohol and beer.सङ्घीय आ.व. २०८३/८४ को बजेटले नेपाली मदिरा ब्रान्डको निर्यात प्रवर्द्धनका लागि गुणस्तरीय स्पिरिट उत्पादन र परिपक्वता प्रक्रियालाई प्रोत्साहन गर्ने, माइक्रोब्रुअरीलाई अन्तःशुल्कको दायरामा ल्याउने र मदिरा तथा बियरको अन्तःशुल्क बढाउने उल्लेख गरेको छ। Ministry of Finance
• Koshi's own FY 2083/84 budget excludes alcohol industries from its 40 per cent land-registration fee discount for manufacturing industries.कोशीको आफ्नै आ.व. २०८३/८४ को बजेटले उत्पादनमूलक उद्योगलाई दिने जग्गा रजिस्ट्रेसन शुल्कको ४० प्रतिशत छुटबाट मदिराजन्य उद्योगलाई बाहिर राखेको छ। Ministry of Economic Affairs and Planning

Arguments made for

• Chhathar's chair Santabir Limbu said a law would allow local products to reach the market, reduce illegal sale, widen the tax base through registered producers, and encourage millet farming; locals quoted by the paper expected jobs and higher rural incomes.छथरका अध्यक्ष सन्तबीर लिम्बूले कानुन बनेमा स्थानीय उत्पादन बजारमा पुग्ने, अवैध बिक्री घट्ने, दर्ता भएका उत्पादकमार्फत करको दायरा बढ्ने र कोदो खेती बढ्ने बताएका थिए; पत्रिकाले उद्धृत गरेका स्थानीयले रोजगारी र ग्रामीण आय बढ्ने अपेक्षा गरेका थिए। — Santabir Limbu and local residents, as reported by The Kathmandu Post (2023) The Kathmandu Post

Arguments made against

• No named opponent of the Koshi proposal was found in the sources reviewed. Health survey data relevant to the debate: in the 2019 national STEPS survey, 23.9 per cent of adults aged 15–69 had drunk alcohol in the past year; raksi was the most consumed drink; two-thirds (66.3 per cent) of alcohol consumed in the past week was unrecorded, mostly home-brewed raksi and jaand; and none of the under-18 respondents who tried to buy alcohol said they were refused. The survey does not take a position on legalisation.समीक्षा गरिएका स्रोतमा कोशीको प्रस्तावको नाम खुलाएर विरोध गर्ने कोही फेला परेन। बहससँग सम्बन्धित स्वास्थ्य सर्वेक्षणको तथ्याङ्क: सन् २०१९ को राष्ट्रिय STEPS सर्वेक्षणमा १५–६९ वर्षका २३.९ प्रतिशत वयस्कले पछिल्लो वर्ष मदिरा सेवन गरेका थिए; रक्सी सबैभन्दा बढी सेवन हुने पेय थियो; पछिल्लो हप्ता सेवन गरिएको मदिराको दुईतिहाइ (६६.३ प्रतिशत) अभिलेखमा नआएको, मुख्यतः घरमै बनेको रक्सी र जाँड थियो; र मदिरा किन्न खोजेका १८ वर्षमुनिका कुनै उत्तरदातालाई पनि किन्न नदिइएको थिएन। सर्वेक्षणले वैधानिकताबारे कुनै धारणा राखेको छैन। — Nepal Health Research Council, STEPS Survey 2019 (data, not an argument) Nepal Health Research Council

Questions to ask

• Have the rules under section 3A of the Liquor Act been made, and who would license and inspect local producers?मदिरा ऐनको दफा ३क अन्तर्गत नियम बनेका छन् कि छैनन्, र स्थानीय उत्पादकलाई कसले इजाजत र अनुगमन गर्छ?
• Would formal production replace unrecorded home brewing or add to total drinking? What evidence is offered?औपचारिक उत्पादनले अभिलेखमा नआउने घरेलु उत्पादनलाई विस्थापित गर्छ कि कुल मदिरा सेवन थप्छ? के प्रमाण दिइएको छ?
• How would sales to under-18s and quality (for example methanol) be controlled?१८ वर्षमुनिलाई बिक्री र गुणस्तर (जस्तै मिथानोल) कसरी नियन्त्रण गरिन्छ?
• Who would earn the income: millet farmers, small producers, or larger distillers?आम्दानी कसले गर्छ: कोदो किसान, साना उत्पादक कि ठूला उद्योग?

Which level of government is responsible

Questions to ask of any proposal

• Which level of government has the legal power to do this under Schedules 5–9, and does any federal law need to change first?अनुसूची ५–९ अनुसार यो काम गर्ने कानुनी अधिकार कुन तहको सरकारसँग छ, र पहिले कुनै सङ्घीय कानुन संशोधन गर्नुपर्छ कि?
• Does it help the hill districts that are losing people, the growing Tarai towns, or both, and is that choice stated openly?यसले जनसङ्ख्या घट्दै गएका पहाडी जिल्ला, बढ्दै गएका तराईका सहर वा दुवैलाई सहयोग गर्छ, र त्यो छनोट खुलेर भनिएको छ?
• Where will the money come from (the province's own revenue, revenue sharing, federal grants or borrowing), and what else is cut or delayed?रकम कहाँबाट आउँछ (प्रदेशको आफ्नै राजस्व, राजस्व बाँडफाँट, सङ्घीय अनुदान वा ऋण), र अरू के कटौती वा ढिलो हुन्छ?
• Given that only about a third of the capital budget had been spent ten months into FY 2082/83, what makes this project likely to be finished on time?आ.व. २०८२/८३ को दश महिनामा पुँजीगत बजेटको करिब एकतिहाइ मात्र खर्च भएको अवस्थामा यो आयोजना समयमै सकिने आधार के छ?
• How does it account for flood, landslide and glacial-lake risk?यसले बाढी, पहिरो र हिमताल विस्फोटको जोखिमलाई कसरी ध्यान दिएको छ?
• What measurable result is promised, by when, and who will publish whether it was achieved?कुन मापनयोग्य नतिजा, कहिलेसम्म दिने वाचा गरिएको छ, र त्यो पूरा भयो कि भएन भनेर कसले सार्वजनिक गर्छ?

What we could not establish

• No official province-level figures were found for cold-storage capacity, tourist arrivals, or the value and status of commitments made at the Koshi Province Investment Summit 2082.शीत भण्डार क्षमता, पर्यटक आगमन वा कोशी प्रदेश लगानी सम्मेलन, २०८२ मा भएका प्रतिबद्धताको रकम र अवस्थाबारे आधिकारिक प्रादेशिक तथ्याङ्क फेला परेन।
• The province's growth estimate for FY 2082/83 (3.13 per cent, against a national 3.85 per cent) comes from its budget speech; no NSO provincial table for that year was found.आ.व. २०८२/८३ को प्रदेशको वृद्धिदर अनुमान (३.१३ प्रतिशत, राष्ट्रिय ३.८५ प्रतिशत) बजेट वक्तव्यबाट लिइएको हो; सो वर्षको राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालयको प्रादेशिक तालिका फेला परेन। Ministry of Economic Affairs and Planning · National Statistics Office
• The labour force data by province are from 2017/18. Results of the fourth labour force survey were not yet published.प्रदेशगत श्रमशक्ति तथ्याङ्क २०७४/७५ को हो। चौथो श्रमशक्ति सर्वेक्षणको नतिजा प्रकाशित भइसकेको छैन। Central Bureau of Statistics
• The outcome of the provincial kodo ko raksi feasibility study, whether rules under section 3A of the Liquor Act have been issued, and how many hemp permits Ilam has issued were not found.कोदोको रक्सीसम्बन्धी प्रादेशिक सम्भाव्यता अध्ययनको निष्कर्ष, मदिरा ऐनको दफा ३क अन्तर्गत नियम जारी भए–नभएको, र इलामले कति हेम्प अनुमति दियो भन्ने विवरण फेला परेन।
• The province's second periodic plan and its 2082/83 economic survey were not reviewed for this draft.यो मस्यौदाका लागि प्रदेशको दोस्रो आवधिक योजना र आर्थिक सर्वेक्षण २०८२/८३ समीक्षा गरिएको छैन।