Madhesh Provinceमधेश प्रदेश

A densely populated Tarai province of eight districts, from Saptari to Parsa. It is home to Nepal's busiest customs point at Birgunj and a large farming economy, but it has the lowest per capita output and human development index of the seven provinces. This page sets out what official sources show, what is planned, and what is still open.सप्तरीदेखि पर्सासम्मका आठ जिल्ला रहेको घना बस्तीको तराई प्रदेश। यहाँ नेपालको सबैभन्दा व्यस्त वीरगञ्ज भन्सार र ठूलो कृषि अर्थतन्त्र छ, तर सात प्रदेशमध्ये प्रतिव्यक्ति उत्पादन र मानव विकास सूचकाङ्क सबैभन्दा कम छ। आधिकारिक स्रोतले के देखाउँछन्, के योजना छ र के अझै खुला प्रश्न छ भन्ने कुरा यो पृष्ठमा राखिएको छ।

Every point cites its source; an editor is still reviewing this page.

The province in figures

Figures are from the sources named next to each item, with their year. Fiscal years are given in the Nepali calendar (FY 2081/82 is mid-July 2024 to mid-July 2025). Statements from budget speeches are what a government says it will do, not evidence that it has been done.प्रत्येक विवरणसँग उल्लेख गरिएका स्रोतबाट तथ्याङ्क लिइएको छ र तिनको वर्ष पनि दिइएको छ। आर्थिक वर्ष नेपाली पात्रोअनुसार छन् (आ.व. २०८१/८२ भनेको सन् २०२४ जुलाई मध्यदेखि २०२५ जुलाई मध्यसम्म)। बजेट वक्तव्यका कुरा सरकारले गर्छु भनेका काम हुन्, भइसकेको प्रमाण होइनन्।

Capitalराजधानी: Janakpurdham (Dhanusha), fixed by the Provincial Assembly on 2078 Magh 3जनकपुरधाम (धनुषा), प्रदेश सभाले २०७८ माघ ३ मा तोकेको (2026-10-11) Madhesh Provincial Assembly
Districtsजिल्ला: 8: Saptari, Siraha, Dhanusha, Mahottari, Sarlahi, Rautahat, Bara, Parsa८: सप्तरी, सिराहा, धनुषा, महोत्तरी, सर्लाही, रौतहट, बारा, पर्सा (Constitution, Schedule 4) Nepal Law Commission
Local governments and constituenciesस्थानीय तह र निर्वाचन क्षेत्र: 136 local governments (1 metropolitan city, 3 sub-metropolitan cities, 73 municipalities, 59 rural municipalities); 32 House of Representatives and 64 Provincial Assembly constituencies१३६ स्थानीय तह (१ महानगरपालिका, ३ उपमहानगरपालिका, ७३ नगरपालिका, ५९ गाउँपालिका); प्रतिनिधि सभाका ३२ र प्रदेश सभाका ६४ निर्वाचन क्षेत्र (OAG 63rd report (2083)) Office of the Auditor General
Populationजनसङ्ख्या: 6,114,600 people in 1,156,715 households (about 21.0 per cent of Nepal's population, second after Bagmati); average household size 5.29, the largest of the seven provinces; 100.55 men per 100 women; annual growth 1.19 per cent since 2011११,५६,७१५ घरपरिवारमा ६१,१४,६०० जना (नेपालको जनसङ्ख्याको करिब २१.० प्रतिशत, बागमतीपछि दोस्रो); औसत परिवार आकार ५.२९, सात प्रदेशमध्ये सबैभन्दा ठूलो; प्रति १०० महिलामा १००.५५ पुरुष; २०६८ यता वार्षिक वृद्धिदर १.१९ प्रतिशत (Census 2021 (2078)) National Statistics Office
Densityजनघनत्व: 633 people per sq km, the highest of the seven provinces (national 198)प्रति वर्ग कि.मि. ६३३ जना, सात प्रदेशमध्ये सबैभन्दा बढी (राष्ट्रिय १९८) (Census 2021) National Statistics Office
Literacy (age 5 and above)साक्षरता (५ वर्ष र माथि): 63.5 per cent (men 72.5, women 54.7); national 76.2६३.५ प्रतिशत (पुरुष ७२.५, महिला ५४.७); राष्ट्रिय ७६.२ (Census 2021; our calculation from Table 24) National Statistics Office
Poverty and human developmentगरिबी र मानव विकास: 22.5 per cent below the national poverty line; multidimensional poverty 24.2 per cent; Human Development Index 0.510, the lowest of the seven provinces (Nepal Human Development Report 2020)२२.५ प्रतिशत राष्ट्रिय गरिबीको रेखामुनि; बहुआयामिक गरिबी २४.२ प्रतिशत; मानव विकास सूचकाङ्क ०.५१०, सात प्रदेशमध्ये सबैभन्दा कम (नेपाल मानव विकास प्रतिवेदन, २०२०) (As reported in the 16th Plan (2081)) National Planning Commission
Economyअर्थतन्त्र: 13.2 per cent of national GDP; per capita GDP US$932, the lowest of the seven provinces (national US$1,496); growth 3.88 per cent at basic prices (national 3.99); agriculture, forestry and fishing 36.7 per cent of the province's outputराष्ट्रिय कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको १३.२ प्रतिशत; प्रतिव्यक्ति उत्पादन ९३२ अमेरिकी डलर, सात प्रदेशमध्ये सबैभन्दा कम (राष्ट्रिय १,४९६); आधारभूत मूल्यमा वृद्धिदर ३.८८ प्रतिशत (राष्ट्रिय ३.९९); प्रदेशको उत्पादनमा कृषि, वन र मत्स्यको हिस्सा ३६.७ प्रतिशत (FY 2081/82, preliminary) National Statistics Office
People abroadविदेशमा रहेका: 304,286 people from 252,015 households (about 21.8 per cent of households) were living abroad on census day; 3.9 per cent of them womenजनगणनाको दिन २,५२,०१५ घरपरिवार (करिब २१.८ प्रतिशत घरपरिवार) का ३,०४,२८६ जना विदेशमा थिए; तीमध्ये ३.९ प्रतिशत महिला (Census 2021; shares are our calculation) National Statistics Office
Provincial budgetप्रदेश बजेट: Rs 41.14 billion for FY 2083/84, not counting programmes run from federal conditional grants (current 35.64 per cent, capital 64.36 per cent)सङ्घीय सशर्त अनुदानबाट सञ्चालित कार्यक्रमबाहेक आ.व. २०८३/८४ का लागि रु. ४१ अर्ब १४ करोड (चालु ३५.६४ प्रतिशत, पुँजीगत ६४.३६ प्रतिशत) (Budget speech, 2083 Asar 1) Ministry of Finance
Budget deliveryबजेट कार्यान्वयन: Spent 71.16 per cent of its FY 2081/82 budget; 70.75 per cent of spending met from provincial sources; irregularities (beruju) 3.77 per cent of audited amount, the highest of the seven provincesआ.व. २०८१/८२ को बजेटको ७१.१६ प्रतिशत खर्च; खर्चको ७०.७५ प्रतिशत प्रदेश स्रोतबाट; बेरुजु लेखापरीक्षण रकमको ३.७७ प्रतिशत, सात प्रदेशमध्ये सबैभन्दा बढी (OAG 63rd report (audits FY 2081/82)) Office of the Auditor General

Too little work at home, and a large outflow of menस्वदेशमा अपुग काम, र ठूलो सङ्ख्यामा पुरुषको बहिर्गमन

In the 2017/18 labour force survey, unemployment in Province 2 (now Madhesh) was 20.1 per cent, against 11.4 per cent nationally and 7.0 per cent in Province 3 (now Bagmati).२०७४/७५ को श्रमशक्ति सर्वेक्षणमा प्रदेश नं. २ (हालको मधेश) मा बेरोजगारी दर २०.१ प्रतिशत थियो, जबकि राष्ट्रिय दर ११.४ र प्रदेश नं. ३ (हालको बागमती) मा ७.० प्रतिशत थियो। Central Bureau of Statistics
The Labour Ministry reports that Madhesh sent the largest number of male migrant workers in 2022/23 and 2023/24, and, with Koshi, more than a fifth of all new labour approvals each. Women from Madhesh were only about 5 per cent of women migrant workers; the report attributes this to stricter gender norms and limited socio-economic capital. It also reports that households in Madhesh received among the lowest average remittance per remitter (between Rs 80,000 and Rs 135,000, together with Sudurpaschim and Karnali), and that most deaths of migrant workers were of workers from Madhesh, Koshi and Lumbini.श्रम मन्त्रालयका अनुसार २०७९/८० र २०८०/८१ मा सबैभन्दा धेरै पुरुष आप्रवासी श्रमिक मधेशबाट गएका थिए, र कोशीसँगै मधेशको हिस्सा प्रत्येक वर्ष नयाँ श्रम स्वीकृतिको पाँचभागको एकभन्दा बढी थियो। महिला आप्रवासी श्रमिकमा मधेशका महिला करिब ५ प्रतिशत मात्र थिए; प्रतिवेदनले यसको कारण कडा लैङ्गिक मान्यता र सीमित सामाजिक–आर्थिक पुँजी भनेको छ। प्रतिवेदनअनुसार प्रति विप्रेषक औसत रकम मधेशका घरपरिवारले सबैभन्दा कममध्ये (सुदूरपश्चिम र कर्णालीसँगै रु. ८०,००० देखि १,३५,००० बीच) पाएका थिए, र आप्रवासी श्रमिकको मृत्युमा धेरैजसो मधेश, कोशी र लुम्बिनीका थिए। Ministry of Labour
On census day 304,286 people from Madhesh were living abroad; 96.1 per cent of them were men.जनगणनाको दिन मधेशका ३,०४,२८६ जना विदेशमा थिए; तीमध्ये ९६.१ प्रतिशत पुरुष थिए। National Statistics Office

Low literacy among women and crowded classroomsमहिलामा कम साक्षरता र भीडयुक्त कक्षा

Literacy among people aged 5 and above was 63.5 per cent in 2021, and 54.7 per cent among women, compared with 76.2 per cent nationally.सन् २०२१ मा ५ वर्ष र माथिका मानिसको साक्षरता दर ६३.५ प्रतिशत र महिलामा ५४.७ प्रतिशत थियो, जबकि राष्ट्रिय दर ७६.२ प्रतिशत थियो। National Statistics Office
The Auditor General, citing Education and Human Resource Development Centre data, found basic-level (grades 1–5) teacher–student ratios of up to 1:109 in Madhesh's Tarai, against a norm of 1:50, and says teacher redeployment has not been effective.शिक्षा तथा मानव स्रोत विकास केन्द्रको तथ्याङ्क उद्धृत गर्दै महालेखापरीक्षकले मधेशको तराईमा आधारभूत तह (कक्षा १–५) को शिक्षक–विद्यार्थी अनुपात १:१०९ सम्म पुगेको देखाएको छ, जबकि मापदण्ड १:५० हो; दरबन्दी मिलान प्रभावकारी नभएको उसको भनाइ छ। Office of the Auditor General
The FY 2083/84 provincial budget promises an intensive literacy campaign, extra per-pupil support for school meals, provincial volunteer teachers in science, mathematics and English where posts are short, and a provincial scholarship fund.आ.व. २०८३/८४ को प्रदेश बजेटले सघन साक्षरता अभियान, दिवा खाजामा प्रति विद्यार्थी थप अनुदान, दरबन्दी अपुग विद्यालयमा विज्ञान, गणित र अङ्ग्रेजीका प्रदेश स्वयंसेवक शिक्षक र प्रदेश छात्रवृत्ति कोषको घोषणा गरेको छ। Ministry of Finance

Few people covered by health insuranceस्वास्थ्य बीमामा थोरै मानिस

Citing the Health Insurance Board, the Auditor General reports that only 7.58 per cent of Madhesh's population were active insured members, the lowest of the seven provinces (the highest was Gandaki at 35.72 per cent), and says this raises questions about access, awareness and service availability in the province with the second-largest population.स्वास्थ्य बीमा बोर्डको तथ्याङ्क उद्धृत गर्दै महालेखापरीक्षकले मधेशको जनसङ्ख्याको ७.५८ प्रतिशत मात्र सक्रिय बीमित रहेको, जुन सात प्रदेशमध्ये सबैभन्दा कम हो (सबैभन्दा बढी गण्डकीमा ३५.७२ प्रतिशत), देखाएको छ र दोस्रो ठूलो जनसङ्ख्या भएको प्रदेशमा कार्यक्रमको पहुँच, जनचेतना र सेवा उपलब्धतामा प्रश्न उठ्ने भनेको छ। Office of the Auditor General
The federal FY 2083/84 budget continues a child nutrition allowance in 25 districts 'mainly across Madhesh, Karnali, and Sudurpashchim provinces, which have high poverty'.सङ्घीय आ.व. २०८३/८४ को बजेटले 'उच्च गरिबी भएका मुख्यतः मधेश, कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेश' का २५ जिल्लामा बाल पोषण भत्ता निरन्तर राखेको छ। Ministry of Finance

Falling groundwater, drought, arsenic and floodsघट्दो भूमिगत पानी, खडेरी, आर्सेनिक र बाढी

The federal government declared all of Madhesh Province a disaster crisis area for three months because of drought on 2082 Saun 8 (July 2025).खडेरीका कारण सङ्घीय सरकारले २०८२ साउन ८ मा सम्पूर्ण मधेश प्रदेशलाई तीन महिनाका लागि विपद् सङ्कटग्रस्त क्षेत्र घोषणा गरेको थियो। National Disaster Risk Reduction and Management Authority
The provincial budget describes the falling groundwater level in the Tarai–Madhesh as a serious situation and funds recharge ponds and check dams; the federal budget funds 280 unfinished drinking water projects in the Terai/Madhesh (Rs 2.50 billion) and announces an 'Arsenic-Free Terai' campaign.प्रदेश बजेटले तराई–मधेशमा भूमिगत जलस्तर घट्दै गएको अवस्थालाई गम्भीर भनेको छ र पुनर्भरण पोखरी तथा चेक ड्याम बनाउन रकम छुट्याएको छ; सङ्घीय बजेटले तराई/मधेशका २८० अधुरा खानेपानी आयोजनाका लागि रु. २ अर्ब ५० करोड छुट्याएको छ र 'आर्सेनिकमुक्त तराई' अभियान घोषणा गरेको छ। Ministry of Finance · Ministry of Finance
In the September 2024 floods, Nepal Police data compiled by the disaster authority recorded 15 incidents and 8 deaths in Madhesh (preliminary), far fewer than in Bagmati; district tables show heavy house damage in Rautahat (544 houses fully and 2,185 partially destroyed).सन् २०२४ सेप्टेम्बरको बाढीमा विपद् प्राधिकरणले सङ्कलन गरेको नेपाल प्रहरीको तथ्याङ्कअनुसार मधेशमा १५ घटना र ८ जनाको मृत्यु भएको थियो (प्रारम्भिक), जुन बागमतीको तुलनामा निकै कम हो; जिल्लागत तालिकाअनुसार रौतहटमा घरको क्षति ठूलो थियो (५४४ घर पूर्ण र २,१८५ आंशिक क्षति)। National Disaster Risk Reduction and Management Authority

Thin own revenue, slow spending and audit problemsकमजोर आफ्नै राजस्व, ढिलो खर्च र लेखापरीक्षणका समस्या

The Finance Minister told the Assembly that most of the province's financial resources still depend on federal grants. The FY 2083/84 budget expects Rs 11.23 billion from internal revenue and other receipts, Rs 12.83 billion from revenue sharing, Rs 9.50 billion from federal fiscal grants, Rs 6.09 billion from cash balance and Rs 1.50 billion from domestic borrowing.प्रदेशका अधिकांश वित्तीय स्रोत अझै सङ्घीय अनुदानमा निर्भर रहेको अर्थमन्त्रीले प्रदेश सभामा बताएका छन्। आ.व. २०८३/८४ को बजेटले आन्तरिक राजस्व तथा विविध प्राप्तिबाट रु. ११ अर्ब २३ करोड, राजस्व बाँडफाँटबाट रु. १२ अर्ब ८३ करोड, सङ्घीय वित्तीय अनुदानबाट रु. ९ अर्ब ५० करोड, नगद मौज्दातबाट रु. ६ अर्ब ९ करोड र आन्तरिक ऋणबाट रु. १ अर्ब ५० करोड जुटाउने अनुमान गरेको छ। Ministry of Finance
Madhesh received the smallest natural-resource royalty of any province in FY 2081/82 (Rs 2.50 crore) and none from mountaineering, electricity or mining, according to the Fiscal Commission.वित्त आयोगका अनुसार आ.व. २०८१/८२ मा प्राकृतिक स्रोतको रोयल्टी मधेशले सबै प्रदेशमध्ये सबैभन्दा कम (रु. २ करोड ५० लाख) पायो र पर्वतारोहण, विद्युत् वा खानीबाट कुनै रोयल्टी पाएन। National Natural Resources and Fiscal Commission
The provincial government estimated it would spend about 59.15 per cent of its FY 2082/83 budget by year-end. The Fiscal Commission reports that in FY 2082/83 Madhesh did not share vehicle tax with its local governments as the law requires, and transferred 80.97 per cent of the equalization grant it had allocated to them.आ.व. २०८२/८३ मा वर्षान्तसम्म बजेटको करिब ५९.१५ प्रतिशत खर्च हुने प्रदेश सरकारको अनुमान थियो। वित्त आयोगका अनुसार आ.व. २०८२/८३ मा मधेशले कानुनबमोजिम सवारी साधन कर स्थानीय तहसँग बाँडफाँट गरेन, र स्थानीय तहका लागि विनियोजन गरेको वित्तीय समानीकरण अनुदानको ८०.९७ प्रतिशत मात्र हस्तान्तरण गर्‍यो। Ministry of Finance · National Natural Resources and Fiscal Commission
The Auditor General's irregularity (beruju) rate for Madhesh's FY 2081/82 accounts was 3.77 per cent, the highest of the seven provinces (lowest Bagmati, 0.83 per cent).महालेखापरीक्षकका अनुसार आ.व. २०८१/८२ को लेखामा मधेशको बेरुजु दर ३.७७ प्रतिशत थियो, सात प्रदेशमध्ये सबैभन्दा बढी (सबैभन्दा कम बागमती, ०.८३ प्रतिशत)। Office of the Auditor General

Farming, cold storage and agro-processingकृषि, शीत भण्डार र कृषि प्रशोधन

Farming is the largest part of the economy, and both levels of government plan storage, processing and irrigation.कृषि अर्थतन्त्रको सबैभन्दा ठूलो हिस्सा हो, र दुवै तहका सरकारले भण्डारण, प्रशोधन र सिँचाइको योजना ल्याएका छन्।

Evidence

Agriculture, forestry and fishing made up 36.7 per cent of Madhesh's output in FY 2081/82 (national 25.2 per cent), and Madhesh produced 19.2 per cent of national value added in the sector.आ.व. २०८१/८२ मा मधेशको उत्पादनमा कृषि, वन र मत्स्यको हिस्सा ३६.७ प्रतिशत थियो (राष्ट्रिय २५.२ प्रतिशत), र सो क्षेत्रको राष्ट्रिय मूल्य अभिवृद्धिमा मधेशको हिस्सा १९.२ प्रतिशत थियो। National Statistics Office

Official plans

The FY 2083/84 provincial budget promises to replace traditional subsidies with production- and result-based direct cash support paid into farmers' bank accounts; a 'Madhesh Agricultural Commodity Exchange'; parametric crop insurance with a 50 per cent premium subsidy; at least one multipurpose cold store and agricultural collection centre in every district under a public–private–cooperative model; a specialised zone for makhana and a sugarcane improvement project; consolidated commercial farms of 50–100 bigha with a matching fund for returnee migrants; and solar irrigation pumps at a 50 per cent subsidy.आ.व. २०८३/८४ को प्रदेश बजेटले परम्परागत अनुदानको सट्टा उत्पादन र नतिजामा आधारित नगद अनुदान किसानको बैंक खातामा पठाउने; 'मधेश कृषि वस्तु एक्सचेन्ज' स्थापना गर्ने; ५० प्रतिशत प्रिमियम अनुदानसहित प्यारामेट्रिक बाली बीमा; सार्वजनिक–निजी–सहकारी साझेदारीमा हरेक जिल्लामा कम्तीमा एउटा बहुउद्देश्यीय शीत भण्डार र कृषि सङ्कलन केन्द्र; मखानका लागि विशिष्टीकृत जोन र उखु खेती उत्पादन सुधार परियोजना; वैदेशिक रोजगारीबाट फर्केकाका लागि म्याचिङ फन्डसहित ५०–१०० बिघाका एकीकृत व्यावसायिक फार्म; र ५० प्रतिशत अनुदानमा सौर्य सिँचाइ पम्पको घोषणा गरेको छ। Ministry of Finance
The federal FY 2083/84 budget plans mango processing centres in Siraha and Saptari and a tomato processing centre in Sarlahi; Rs 530 million to extend irrigation to 122,000 hectares in Bara, Rautahat, Sarlahi, Mahottari and Dhanusha with additional water from the Sunkoshi–Marin Diversion, and Rs 2.98 billion to re-tender that project's dam and powerhouse; a 'Mid-Madhesh Quadrangle' for agriculture and industry on that command area; and a ten-year income-tax exemption for agro-processing with VAT exemption on cold-storage machinery.सङ्घीय आ.व. २०८३/८४ को बजेटले सिराहा र सप्तरीमा आँप प्रशोधन केन्द्र र सर्लाहीमा गोलभेँडा प्रशोधन केन्द्र; सुनकोशी–मरिन डाइभर्सनको थप पानीबाट बारा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरी र धनुषाको १,२२,००० हेक्टरमा सिँचाइ विस्तार गर्न रु. ५३ करोड, र सो आयोजनाको बाँध तथा विद्युत्गृहको पुनः बोलपत्रका लागि रु. २ अर्ब ९८ करोड; सोही क्षेत्रमा कृषि र उद्योगका लागि 'मध्य–मधेश चतुर्भुज'; र कृषि प्रशोधनलाई दश वर्ष आयकर छुट तथा शीत भण्डार मेसिनरीमा मूल्य अभिवृद्धि कर छुट घोषणा गरेको छ। Ministry of Finance

Open questions

How many cold stores exist and how full are they? No official count was found.अहिले कति शीत भण्डार छन् र तिनको उपयोग कति छ? आधिकारिक गणना फेला परेन।
Would direct cash support reach tenant and landless farmers, who may not own the land they farm?प्रत्यक्ष नगद अनुदान आफूले जोतेको जमिनको स्वामित्व नभएका मोही र भूमिहीन किसानसम्म पुग्छ कि पुग्दैन?
Earlier budgets also announced Sunkoshi–Marin; what is the realistic date for water to reach farms?अघिल्ला बजेटमा पनि सुनकोशी–मरिन घोषणा भएको थियो; खेतसम्म पानी पुग्ने यथार्थ मिति के हो?

Birgunj gateway and industrial corridorवीरगञ्ज नाका र औद्योगिक करिडोर

Most of Nepal's imports and customs revenue pass through Birgunj.नेपालको आयात र भन्सार राजस्वको सबैभन्दा ठूलो हिस्सा वीरगञ्ज हुँदै आउँछ।

Evidence

In FY 2081/82 Birgunj customs office handled 35 per cent of Nepal's imports and collected 37 per cent of customs revenue, the largest of any office; the Department of Customs calls it the country's main trade gateway.आ.व. २०८१/८२ मा वीरगञ्ज भन्सार कार्यालयबाट नेपालको कुल आयातको ३५ प्रतिशत र भन्सार राजस्वको ३७ प्रतिशत भएको थियो, जुन सबै कार्यालयमध्ये सबैभन्दा ठूलो हो; भन्सार विभागले यसलाई देशको मुख्य व्यापारिक गेटवे भनेको छ। Department of Customs
Madhesh produced 14.2 per cent of national manufacturing value added and 12.4 per cent of wholesale and retail trade value added in FY 2081/82.आ.व. २०८१/८२ मा राष्ट्रिय उत्पादनमूलक उद्योगको मूल्य अभिवृद्धिमा मधेशको हिस्सा १४.२ प्रतिशत र थोक तथा खुद्रा व्यापारमा १२.४ प्रतिशत थियो। National Statistics Office

Official plans

The provincial budget plans to speed up the Birgunj–Simara–Hetauda industrial corridor and a multimodal logistics hub, to advance the concept of a 'Madhesh–Bihar Economic Corridor' in partnership with Bihar to link agricultural supply chains and tourism, to build a 'Madhesh Trade Hub' and brand local products such as mango, makhana, fish and sugarcane, to introduce one-window registration of industries, and to give provincial tax rebates to industries employing more than 1,000 people.प्रदेश बजेटले वीरगञ्ज–सिमरा–हेटौँडा औद्योगिक करिडोर र बहुमोडल लजिस्टिक्स हब निर्माण तीव्र बनाउने, बिहारसँगको सहकार्यमा कृषि आपूर्ति शृङ्खला र पर्यटन जोड्ने 'मधेश–बिहार आर्थिक करिडोर' को अवधारणा अघि बढाउने, 'मधेश ट्रेड हब' बनाई आँप, मखान, माछा, उखुजस्ता स्थानीय उत्पादनको ब्रान्डिङ गर्ने, उद्योग दर्ताका लागि एकद्वार प्रणाली ल्याउने, र एक हजारभन्दा बढीलाई रोजगारी दिने उद्योगलाई प्रदेश करमा छुट दिने उल्लेख गरेको छ। Ministry of Finance

Open questions

Customs revenue goes to the federal government; how much of the benefit of Birgunj's trade stays in the province and its local governments?भन्सार राजस्व सङ्घमा जान्छ; वीरगञ्जको व्यापारको लाभ कति प्रदेश र स्थानीय तहमा रहन्छ?
International treaties and agreements are a federal power (Schedule 5, item 7); what is the federal government's position on a Madhesh–Bihar corridor?अन्तर्राष्ट्रिय सन्धि र सम्झौता सङ्घको अधिकार हो (अनुसूची ५, क्र.सं. ७); मधेश–बिहार करिडोरबारे सङ्घीय सरकारको धारणा के छ?

Religious and cultural tourismधार्मिक र सांस्कृतिक पर्यटन

Federal plans focus on Janakpur, while the province's tourism economy is still small.सङ्घीय योजनाले जनकपुरमा जोड दिएको छ, तर प्रदेशको पर्यटन अर्थतन्त्र अझै सानो छ।

Evidence

Madhesh accounted for 4.8 per cent of national value added in accommodation and food services in FY 2081/82, the lowest of the seven provinces.आ.व. २०८१/८२ मा आवास तथा खाद्य सेवाको राष्ट्रिय मूल्य अभिवृद्धिमा मधेशको हिस्सा ४.८ प्रतिशत थियो, सात प्रदेशमध्ये सबैभन्दा कम। National Statistics Office
The 16th Plan reports passenger rail service on the 52 km Jayanagar–Janakpur–Bijalpura section; the federal FY 2083/84 budget funds remaining works on the Janakpur–Jayanagar–Bardibas line.सोह्रौँ योजनाअनुसार जयनगर–जनकपुर–बिजलपुरा ५२ कि.मि. खण्डमा रेल सेवा सञ्चालनमा छ; सङ्घीय आ.व. २०८३/८४ को बजेटले जनकपुर–जयनगर–बर्दिबास रेलमार्गको बाँकी कामका लागि रकम छुट्याएको छ। National Planning Commission · Ministry of Finance

Official plans

The federal budget plans to develop and brand Janakpur as a wedding destination, upgrade the Ram Janaki Path and Ram Janaki Parikrama road, take an initiative to include Janakpurdham on the World Heritage List, and promote a Sakhada–Dhanushadham–Gadhimai tourism corridor.सङ्घीय बजेटले जनकपुरलाई विवाह गन्तव्यका रूपमा विकास र ब्रान्डिङ गर्ने, राम जानकी पथ र राम जानकी परिक्रमा सडक स्तरोन्नति गर्ने, जनकपुरधामलाई विश्व सम्पदा सूचीमा समावेश गराउन पहल गर्ने र सखडा–धनुषाधाम–गढीमाई पर्यटन करिडोर प्रवर्द्धन गर्ने उल्लेख गरेको छ। Ministry of Finance

Open questions

How many visitors come to Janakpur and the other sites each year? No official count was found.जनकपुर र अन्य स्थलमा वर्षेनि कति पर्यटक आउँछन्? आधिकारिक गणना फेला परेन।

Returnee migrants and young entrepreneursफर्केका आप्रवासी र युवा उद्यमी

With so many workers abroad, the province plans to channel returnees' skills and savings into local enterprise.धेरै श्रमिक विदेशमा रहेकाले फर्केकाहरूको सीप र बचत स्थानीय उद्यममा लगाउने योजना प्रदेशले ल्याएको छ।

Evidence

On census day 252,015 Madhesh households (about 21.8 per cent) had at least one member abroad.जनगणनाको दिन मधेशका २,५२,०१५ घरपरिवार (करिब २१.८ प्रतिशत) का कम्तीमा एक सदस्य विदेशमा थिए। National Statistics Office

Official plans

The provincial budget announces a 'Madhesh Start-up Fund' and 'Innovation Madhesh Fund' for collateral-free concessional loans, mentoring and seed capital; an online provincial labour bank of the unemployed for use in public works; and a 'returnee skill–capital' programme with concessional loans and technology for returnees who start businesses.प्रदेश बजेटले बिनाधितो सहुलियतपूर्ण कर्जा, मेन्टरसिप र बीउ पुँजीका लागि 'मधेश स्टार्ट–अप फन्ड' र 'नवप्रवर्तन मधेश फन्ड'; सार्वजनिक निर्माणमा उपयोग गर्न बेरोजगारको अनलाइन प्रादेशिक श्रम बैंक; र उद्यम गर्न चाहने फर्केका आप्रवासीलाई सहुलियतपूर्ण कर्जा र प्रविधिसहितको 'रिटर्नी सीप–पुँजी परिचालन' कार्यक्रम घोषणा गरेको छ। Ministry of Finance

Open questions

How will the province know whether loans create lasting jobs, and will results be published by district and by gender?कर्जाले दिगो रोजगारी सिर्जना गर्‍यो कि गरेन भनेर प्रदेशले कसरी थाहा पाउँछ, र नतिजा जिल्ला र लिङ्गअनुसार सार्वजनिक हुन्छ कि?

Cannabis cultivation and local liquor: national debatesगाँजा खेती र स्थानीय मदिरा: राष्ट्रिय बहस

These debates are active in other provinces. No Madhesh provincial bill or official proposal on either was found in the sources reviewed. The current national law is set out here so readers can assess any future proposal. Policy Nepal does not take a side.यी बहस अन्य प्रदेशमा सक्रिय छन्। समीक्षा गरिएका स्रोतमा यी दुवैमध्ये कुनैमा पनि मधेश प्रदेशको विधेयक वा आधिकारिक प्रस्ताव फेला परेन। भविष्यमा आउने कुनै पनि प्रस्ताव पाठकले मूल्याङ्कन गर्न सकून् भनेर हालको राष्ट्रिय कानुन यहाँ राखिएको छ। पोलिसी नेपालले कुनै पक्ष लिँदैन।

What the law says now

Cannabis cultivation, sale and use are prohibited under section 4(a) of the Narcotic Drugs (Control) Act, 2033. 'Drugs' are on the federal–provincial concurrent list (Schedule 7, item 9), where a provincial law inconsistent with federal law is invalid to that extent (Article 57(6)). Nepal is a party to the UN Single Convention, which excludes cultivation solely for fibre and seed (Article 28(2)).लागू औषध (नियन्त्रण) ऐन, २०३३ को दफा ४(क) अनुसार गाँजाको खेती, बिक्री र सेवन निषेधित छ। 'औषधि' सङ्घ–प्रदेशको साझा अधिकारमा पर्छ (अनुसूची ७, क्र.सं. ९), जहाँ सङ्घीय कानुनसँग बाझिएको प्रदेश कानुन बाझिएको हदसम्म अमान्य हुन्छ (धारा ५७(६))। नेपाल संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय एकल महासन्धिको पक्ष हो, जसले रेसा र बीउका लागि मात्र गरिने खेतीलाई छुट दिएको छ (धारा २८(२))। Nepal Law Commission · United Nations
Under the Liquor Act, 2031, producing or selling liquor needs a licence, but households may make raksi or jaand in prescribed quantities for their own use (section 7); rules on local liquor branding are to be prescribed (section 3A).मदिरा ऐन, २०३१ अनुसार मदिरा उत्पादन वा बिक्री गर्न इजाजतपत्र चाहिन्छ, तर घरपरिवारले आफ्नै उपयोगका लागि तोकिएको परिमाणमा रक्सी वा जाँड बनाउन सक्छन् (दफा ७); स्थानीय मदिराको ब्रान्डिङसम्बन्धी व्यवस्था तोकिएबमोजिम हुनेछ (दफा ३क)। Nepal Law Commission

What governments have done

Nationally, the Auditor General reports that a 2081/82 federal commitment to legal arrangements for medicinal cannabis had not been implemented; Gandaki Province enacted its own cannabis-cultivation law in August 2026 amid a dispute over its conflict with federal law; and the federal FY 2083/84 budget promises incentives for quality spirit production to promote exports of Nepali liquor brands.राष्ट्रिय रूपमा, औषधीय गाँजाका लागि कानुनी व्यवस्था गर्ने २०८१/८२ को सङ्घीय प्रतिबद्धता कार्यान्वयन नभएको महालेखापरीक्षकको प्रतिवेदन छ; सङ्घीय कानुनसँग बाझिने विवादबीच गण्डकी प्रदेशले २०२६ अगस्टमा आफ्नै गाँजा खेती कानुन लागू गर्‍यो; र सङ्घीय आ.व. २०८३/८४ को बजेटले नेपाली मदिरा ब्रान्डको निर्यातका लागि गुणस्तरीय स्पिरिट उत्पादनलाई प्रोत्साहन गर्ने उल्लेख गरेको छ। Office of the Auditor General · Kantipur

Questions to ask

If a proposal is made in Madhesh, does it rely on a change in federal law or on a provincial law, and has the conflict question been answered?मधेशमा प्रस्ताव आएमा त्यो सङ्घीय कानुन संशोधनमा भर पर्छ कि प्रदेश कानुनमा, र कानुन बाझिने प्रश्नको जवाफ दिइएको छ कि छैन?
Who would license, test and inspect, and with what staff and budget?कसले, कति कर्मचारी र बजेटमा इजाजत, परीक्षण र अनुगमन गर्छ?

Which level of government is responsible

Matter	Level	What the Constitution says
Farming, irrigation and agro-processingकृषि, सिँचाइ र कृषि प्रशोधन	Shared	Agriculture, factories and industrialisation are provincial (Schedule 6, item 20); province-level irrigation is provincial (Schedule 6, item 7); central-level large irrigation projects such as Sunkoshi–Marin are federal (Schedule 5, item 14); local roads, agro-roads and irrigation, and agriculture and agro-product management, are local (Schedule 8, items 11 and 15); agriculture and irrigation services are concurrent for all three levels (Schedule 9, items 4 and 5).कृषि, कलकारखाना र औद्योगीकरण प्रदेशको अधिकार हो (अनुसूची ६, क्र.सं. २०); प्रदेशस्तरको सिँचाइ प्रदेशको (अनुसूची ६, क्र.सं. ७); सुनकोशी–मरिनजस्ता केन्द्रीयस्तरका ठूला सिँचाइ आयोजना सङ्घको (अनुसूची ५, क्र.सं. १४); स्थानीय सडक, कृषि सडक र सिँचाइ तथा कृषि र कृषि उपज व्यवस्थापन स्थानीय तहको (अनुसूची ८, क्र.सं. ११ र १५); कृषि र सिँचाइ सेवा तीनै तहको साझा अधिकार हो (अनुसूची ९, क्र.सं. ४ र ५)। Nepal Law Commission
Customs, cross-border trade and railwaysभन्सार, अन्तरदेशीय व्यापार र रेल	Federal	Customs, international trade, treaties and railways are federal (Schedule 5, items 7, 9, 18 and 20); intra-province trade is provincial (Schedule 6, item 11); industries and physical infrastructure are federal–provincial concurrent (Schedule 7, item 15).भन्सार, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, सन्धि र रेल सङ्घको अधिकार हो (अनुसूची ५, क्र.सं. ७, ९, १८ र २०); प्रदेशभित्रको व्यापार प्रदेशको (अनुसूची ६, क्र.सं. ११); उद्योग र भौतिक पूर्वाधार सङ्घ–प्रदेशको साझा अधिकार हो (अनुसूची ७, क्र.सं. १५)। Nepal Law Commission
Drinking water and groundwaterखानेपानी र भूमिगत पानी	Shared	Water supply services are provincial (Schedule 6, item 7) and local (Schedule 8, item 19); water supply and sanitation are federal–provincial concurrent (Schedule 7, item 18); water uses and environment are concurrent for all three levels (Schedule 9, item 7); water-resources policy is federal (Schedule 5, item 11).खानेपानी सेवा प्रदेश (अनुसूची ६, क्र.सं. ७) र स्थानीय तह (अनुसूची ८, क्र.सं. १९) को अधिकारमा छ; खानेपानी तथा सरसफाइ सङ्घ–प्रदेशको साझा (अनुसूची ७, क्र.सं. १८); पानीको उपयोग र वातावरण तीनै तहको साझा (अनुसूची ९, क्र.सं. ७); जलस्रोत नीति सङ्घको अधिकार हो (अनुसूची ५, क्र.सं. ११)। Nepal Law Commission
Schools and healthविद्यालय र स्वास्थ्य	Shared	Basic and secondary education and basic health are local powers (Schedule 8, items 8 and 9); health services and higher education are provincial (Schedule 6, items 8 and 9); health policy and national hospitals are federal (Schedule 5, item 16); education and health are concurrent for all three levels (Schedule 9, items 2 and 3).आधारभूत तथा माध्यमिक शिक्षा र आधारभूत स्वास्थ्य स्थानीय तहको अधिकार हो (अनुसूची ८, क्र.सं. ८ र ९); स्वास्थ्य सेवा र उच्च शिक्षा प्रदेशको (अनुसूची ६, क्र.सं. ८ र ९); स्वास्थ्य नीति र राष्ट्रिय अस्पताल सङ्घको (अनुसूची ५, क्र.सं. १६); शिक्षा र स्वास्थ्य तीनै तहको साझा अधिकार हो (अनुसूची ९, क्र.सं. २ र ३)। Nepal Law Commission
Jobs and migrant workersरोजगारी र आप्रवासी श्रमिक	Shared	Passports and foreign affairs are federal (Schedule 5, items 6 and 22); social security and employment are federal–provincial concurrent (Schedule 7, item 11); statistics of the unemployed are a local power (Schedule 8, item 17).राहदानी र परराष्ट्र मामिला सङ्घको अधिकार हो (अनुसूची ५, क्र.सं. ६ र २२); सामाजिक सुरक्षा र रोजगारी सङ्घ–प्रदेशको साझा अधिकार (अनुसूची ७, क्र.सं. ११); बेरोजगारको तथ्याङ्क सङ्कलन स्थानीय तहको अधिकार हो (अनुसूची ८, क्र.सं. १७)। Nepal Law Commission
Disaster and droughtविपद् र खडेरी	Shared	Disaster preparedness, relief and recovery is federal–provincial concurrent (Schedule 7, item 17), a local power (Schedule 8, item 20) and concurrent for all three levels (Schedule 9, item 9).विपद् पूर्वतयारी, राहत र पुनर्लाभ सङ्घ–प्रदेशको साझा (अनुसूची ७, क्र.सं. १७), स्थानीय तहको (अनुसूची ८, क्र.सं. २०) र तीनै तहको साझा अधिकार (अनुसूची ९, क्र.सं. ९) हो। Nepal Law Commission
Money for provinces and local levelsप्रदेश र स्थानीय तहका लागि रकम	Shared	The federation gives equalization grants on the Fiscal Commission's recommendation; each province must pass fiscal transfers to its local levels under provincial law (Article 60(4)–(5)) and share vehicle tax with them under the Intergovernmental Fiscal Arrangement Act.सङ्घले वित्त आयोगको सिफारिसमा समानीकरण अनुदान दिन्छ; प्रत्येक प्रदेशले प्रदेश कानुनअनुसार आफ्ना स्थानीय तहलाई वित्तीय हस्तान्तरण गर्नुपर्छ (धारा ६०(४)–(५)) र अन्तर–सरकारी वित्त व्यवस्थापन ऐनअनुसार सवारी साधन कर बाँडफाँट गर्नुपर्छ। Nepal Law Commission · National Natural Resources and Fiscal Commission

Questions to ask of any proposal

Which level of government has the legal power to do this (Schedules 5–9), and does it depend on federal action, such as customs, railways or a large irrigation project?यो काम गर्ने कानुनी अधिकार कुन तहको सरकारसँग छ (अनुसूची ५–९), र यो भन्सार, रेल वा ठूलो सिँचाइ आयोजनाजस्ता सङ्घीय कामसँग जोडिएको छ कि?
Who benefits: landowners, tenant farmers, landless households, women, Dalits, or returnee workers? Is this stated with numbers?लाभ कसलाई पुग्छ: जग्गाधनी, मोही किसान, भूमिहीन परिवार, महिला, दलित वा फर्केका श्रमिक? सङ्ख्यासहित भनिएको छ कि?
Where will the money come from, given that the province's own revenue is small and most funding comes from the federation?प्रदेशको आफ्नै राजस्व थोरै र धेरै रकम सङ्घबाट आउने अवस्थामा यसका लागि रकम कहाँबाट आउँछ?
With the highest irregularity rate among provinces in the latest audit, what safeguards does the proposal include for procurement and payments?पछिल्लो लेखापरीक्षणमा प्रदेशहरूमध्ये सबैभन्दा बढी बेरुजु भएको अवस्थामा प्रस्तावले खरिद र भुक्तानीका लागि के सुरक्षा उपाय राखेको छ?
How does it affect groundwater, drought and flood risk?यसले भूमिगत पानी, खडेरी र बाढीको जोखिममा कस्तो असर पार्छ?
What result is promised, by when, and how will the public see whether it happened?कुन नतिजा, कहिलेसम्म दिने वाचा छ, र त्यो भयो कि भएन भनेर जनताले कसरी थाहा पाउँछन्?

What we could not establish

The province's own estimate of growth in FY 2082/83 (1.31 per cent) differs sharply from the NSO's preliminary estimate for FY 2081/82 (3.88 per cent at basic prices); they cover different years, and no NSO provincial table for 2082/83 was found to compare.आ.व. २०८२/८३ को प्रदेशको आफ्नै वृद्धिदर अनुमान (१.३१ प्रतिशत) र आ.व. २०८१/८२ को राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालयको प्रारम्भिक अनुमान (आधारभूत मूल्यमा ३.८८ प्रतिशत) बीच ठूलो फरक छ; यी फरक वर्षका हुन्, र तुलना गर्न २०८२/८३ को प्रादेशिक तालिका फेला परेन। Ministry of Finance · National Statistics Office
The official area of the province was not found on the provincial government websites checked; the census density figure is given instead.जाँच गरिएका प्रदेश सरकारका वेबसाइटमा प्रदेशको आधिकारिक क्षेत्रफल फेला परेन; त्यसको सट्टा जनगणनाको जनघनत्व दिइएको छ।
No official data were found on existing cold-storage capacity, groundwater levels by district, or visitor numbers in Janakpur.हालको शीत भण्डार क्षमता, जिल्लागत भूमिगत जलस्तर वा जनकपुरमा आउने पर्यटकको सङ्ख्याबारे आधिकारिक तथ्याङ्क फेला परेन।
The labour force data by province are from 2017/18; results of the fourth survey are not yet published.प्रदेशगत श्रमशक्ति तथ्याङ्क २०७४/७५ को हो; चौथो सर्वेक्षणको नतिजा प्रकाशित भइसकेको छैन। Central Bureau of Statistics
The province's periodic plan and its economic survey were not reviewed for this draft.यो मस्यौदाका लागि प्रदेशको आवधिक योजना र आर्थिक सर्वेक्षण समीक्षा गरिएको छैन।

Sources

Change history

2026-10-11 — First researched draft of the province page (status: review). (New province tab for the National Agenda. Official sources first (Constitution, Census 2021, NSO provincial GDP tables, 16th Plan, provincial and federal FY 2083/84 budget speeches, Auditor General's 63rd report, Fiscal Commission's 8th report, Department of Customs, NDRRMA). News is used only to establish that events occurred or what named people said. Cannabis and local liquor are presented only as attributed public debates. Items that could not be verified are listed under 'unverified' and left out of the text.)