Lumbini Provinceलुम्बिनी प्रदेश

The province in figures

This page sets out cited facts, the main challenges and opportunities that official documents identify, who is responsible for what, and open questions. It does not rank proposals or say which choice is right. Figures come from different years and sources; each is labelled. Statements from budget speeches and plans are what a government says it will do, not evidence that it has been done. This page does not record party positions on Lumbini's agenda. The cannabis item quotes only the people named in the cited reports.यस पृष्ठमा स्रोतसहितका तथ्य, आधिकारिक दस्तावेजले औँल्याएका मुख्य चुनौती र अवसर, कुन कामको जिम्मा कसको हो, र अनुत्तरित प्रश्न राखिएका छन्। यसले प्रस्तावहरूको वरीयता तोक्दैन, न त कुन रोजाइ सही हो भन्छ। तथ्याङ्क फरक-फरक वर्ष र स्रोतका छन्; प्रत्येकमा वर्ष र स्रोत उल्लेख छ। बजेट वक्तव्य र योजनाका कुरा सरकारले गर्छु भनेका काम हुन्, भइसकेको प्रमाण होइनन्। यस पृष्ठमा लुम्बिनीको एजेन्डाबारे दलहरूको धारणा राखिएको छैन। गाँजासम्बन्धी बुँदामा उद्धृत समाचारमा नाम आएका व्यक्तिको भनाइ मात्र छ।

Capitalराजधानी

Rapti Valley (Deukhuri), Dang. Fixed by a Provincial Assembly decision of 2077/06/20 BS, as stated in the NSO provincial report.राप्ती उपत्यका (देउखुरी), दाङ। प्रदेश सभाको २०७७/०६/२० को निर्णयबाट तोकिएको, राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालयको प्रदेशस्तरीय प्रतिवेदनअनुसार। (2026-10-11) National Statistics Office

Districtsजिल्ला

12: Nawalparasi (West of Bardaghat Susta), Rupandehi, Kapilvastu, Palpa, Arghakhanchi, Gulmi, Rukum (Eastern Part), Rolpa, Pyuthan, Dang, Banke and Bardiya१२: नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम), रूपन्देही, कपिलवस्तु, पाल्पा, अर्घाखाँची, गुल्मी, रुकुम (पूर्वी भाग), रोल्पा, प्यूठान, दाङ, बाँके र बर्दिया (Constitution, Schedule 4) Nepal Law Commission

Local governmentsस्थानीय तह

109: 4 sub-metropolitan cities, 32 municipalities and 73 rural municipalities (983 wards)१०९: ४ उपमहानगरपालिका, ३२ नगरपालिका र ७३ गाउँपालिका (९८३ वडा) (Census 2021 provincial report; OAG 63rd report (2083)) National Statistics Office · Office of the Auditor General

Populationजनसङ्ख्या

5,122,078 (1,141,902 households)५१,२२,०७८ (११,४१,९०२ घरपरिवार) (Census 2021) National Statistics Office

Areaक्षेत्रफल

15.14 per cent of Nepal's areaनेपालको कुल क्षेत्रफलको १५.१४ प्रतिशत (As stated in NSO report (2081 BS)) National Statistics Office

Population densityजनघनत्व

230 people per sq km (national 198)प्रति वर्ग कि.मि. २३० जना (राष्ट्रिय १९८) (Census 2021) National Statistics Office

Annual population growth, 2011–2021वार्षिक जनसङ्ख्या वृद्धिदर, २०६८–२०७८

1.24 per cent, the highest of the seven provinces (national 0.92)१.२४ प्रतिशत, सात प्रदेशमध्ये सबैभन्दा बढी (राष्ट्रिय ०.९२) (Census 2021) National Statistics Office

People absent abroadविदेशमा रहेका अनुपस्थित जनसङ्ख्या

420,906 people from 308,073 households (about 27 per cent of households)३,०८,०७३ घरपरिवारका ४,२०,९०६ जना (करिब २७ प्रतिशत घरपरिवार) (Census 2021) National Statistics Office

Poverty headcountगरिबीको रेखामुनिको जनसङ्ख्या

24.35 per cent (national 20.27)२४.३५ प्रतिशत (राष्ट्रिय २०.२७) (NLSS IV 2022/23) National Statistics Office

Literacy, age 5 and aboveसाक्षरता दर (५ वर्षमाथि)

80.1 per cent (male 87.4, female 74.2; national 77.4)८०.१ प्रतिशत (पुरुष ८७.४, महिला ७४.२; राष्ट्रिय ७७.४) (NLSS IV 2022/23) National Statistics Office

Households receiving remittancesविप्रेषण प्राप्त गर्ने घरपरिवार

89.6 per cent, the highest of the seven provinces (national 76.8)८९.६ प्रतिशत, सात प्रदेशमध्ये सबैभन्दा बढी (राष्ट्रिय ७६.८) (NLSS IV 2022/23) National Statistics Office

Provincial GDPप्रदेशको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन

Rs 937 billion, 14.2 per cent of national GDP; per-capita US$1,208 (provincial estimates)रु. ९ खर्ब ३७ अर्ब, राष्ट्रिय उत्पादनको १४.२ प्रतिशत; प्रतिव्यक्ति १,२०८ अमेरिकी डलर (प्रदेशको अनुमान) (FY 2082/83 estimate) Ministry of Economic Affairs and Planning

Multidimensional poverty; Human Development Indexबहुआयामिक गरिबी; मानव विकास सूचकाङ्क

18.2 per cent; HDI 0.563१८.२ प्रतिशत; मानव विकास सूचकाङ्क ०.५६३ (As reported in the 16th Plan (HDI from Nepal Human Development Report 2020)) National Planning Commission

Access to electricityविद्युत्मा पहुँच

98.6 per cent of the population (provincial estimate)जनसङ्ख्याको ९८.६ प्रतिशत (प्रदेशको अनुमान) (FY 2082/83) Ministry of Economic Affairs and Planning

Provincial budgetप्रदेश बजेट

Rs 37.3845 billion: 29.73 per cent current, 60.77 per cent capital, 9.50 per cent transfers to local levelsरु. ३७ अर्ब ३८ करोड ४५ लाख: चालु २९.७३, पुँजीगत ६०.७७ र स्थानीय तहमा वित्तीय हस्तान्तरण ९.५० प्रतिशत (FY 2083/84 (as presented)) Ministry of Economic Affairs and Planning

Heavy reliance on remittances and work away from homeविप्रेषण र बाहिरको काममा ठूलो निर्भरता

• Nine in ten households in Lumbini (89.6 per cent) received remittances in 2022/23, the highest share among the provinces, and the 2021 census counted 420,906 people from the province living abroad. The provincial plan lists public investment that does not create enough jobs, low private investment and migration that does not match development as main problems, and names keeping young people in the country as a challenge.सन् २०२२/२३ मा लुम्बिनीका दस घरपरिवारमध्ये करिब नौ (८९.६ प्रतिशत) ले विप्रेषण प्राप्त गरे, जुन प्रदेशहरूमध्ये सबैभन्दा बढी हो, र २०७८ को जनगणनाले प्रदेशका ४,२०,९०६ जना विदेशमा रहेको गणना गर्‍यो। प्रदेश योजनाले सार्वजनिक लगानीले पर्याप्त रोजगारी सिर्जना गर्न नसक्नु, निजी लगानी कम हुनु र बसाइसराइ विकाससँग मेल नखानुलाई मुख्य समस्या मानेको छ, र युवालाई देशभित्रै रहने वातावरण बनाउनुलाई चुनौती भनेको छ। National Statistics Office · Lumbini Province Planning Commission

Poverty above the national averageराष्ट्रिय औसतभन्दा माथिको गरिबी

• About a quarter of Lumbini's people (24.35 per cent) were below the national poverty line in 2022/23, against 20.27 per cent nationally. In FY 2079/80 the province's growth (2.1 per cent) was slightly above the national rate (1.9 per cent), and per-capita GDP was US$1,126.सन् २०२२/२३ मा लुम्बिनीका करिब एक चौथाइ (२४.३५ प्रतिशत) मानिस गरिबीको रेखामुनि थिए, जबकि राष्ट्रिय दर २०.२७ प्रतिशत थियो। आ.व. २०७९/८० मा प्रदेशको आर्थिक वृद्धि (२.१ प्रतिशत) राष्ट्रिय दर (१.९ प्रतिशत) भन्दा केही माथि थियो र प्रतिव्यक्ति उत्पादन १,१२६ अमेरिकी डलर थियो। National Statistics Office · National Planning Commission

Farm output and productivity below expectationsकृषि उत्पादन र उत्पादकत्व अपेक्षाभन्दा कम

• The provincial plan names the failure to raise agricultural production and productivity as the first of its main problems, and says investment in irrigation and modern farming was not enough during the first plan.प्रदेश योजनाले कृषि उत्पादन र उत्पादकत्वमा अपेक्षित वृद्धि नहुनुलाई मुख्य समस्याको पहिलो बुँदा बनाएको छ, र पहिलो योजना अवधिमा सिँचाइ र प्रविधियुक्त खेतीमा पर्याप्त लगानी नभएको उल्लेख गरेको छ। Lumbini Province Planning Commission

Revenue below estimates and slow spendingअनुमानभन्दा कम राजस्व र सुस्त खर्च

• In FY 2081/82 Lumbini collected 72.24 per cent of the revenue (excluding grants) it had estimated and spent 71.57 per cent of its budget; 63.07 per cent of its spending came from what the Auditor General calls internal sources. The Auditor General also found that 16 Lumbini ministries or central bodies had not prepared consolidated financial statements, the most of any province listed. By Jestha 25 of FY 2082/83, the province had spent 44.85 per cent of its budget. The plan lists a weak revenue base and rising current spending among its main problems.आ.व. २०८१/८२ मा लुम्बिनीले अनुमान गरेको राजस्व (अनुदानबाहेक) को ७२.२४ प्रतिशत मात्र उठायो र बजेटको ७१.५७ प्रतिशत खर्च गर्‍यो; खर्चको ६३.०७ प्रतिशत महालेखापरीक्षकले आन्तरिक स्रोत भनेको रकमबाट व्यहोरियो। लुम्बिनीका १६ मन्त्रालय वा केन्द्रीय निकायले एकीकृत वित्तीय विवरण तयार नगरेको पनि महालेखापरीक्षकले पायो, जुन सूचीमा रहेका प्रदेशमध्ये सबैभन्दा बढी हो। आ.व. २०८२/८३ को जेठ २५ सम्म प्रदेशले बजेटको ४४.८५ प्रतिशत खर्च गरेको थियो। योजनाले कमजोर राजस्व आधार र बढ्दो चालु खर्चलाई मुख्य समस्यामा राखेको छ। Office of the Auditor General · Ministry of Economic Affairs and Planning

Visitors come to Lumbini but rarely stay or go furtherपर्यटक लुम्बिनी आउँछन्, तर धेरै बस्दैनन् वा अन्यत्र जाँदैनन्

• The provincial plan says most tourists visit only Lumbini and leave, so stays are short; roads and transport to other Buddhist, religious and historical sites are poor; international flights at Gautam Buddha International Airport have not run regularly; and visitor numbers are not recorded for most destinations other than Lumbini.प्रदेश योजनाअनुसार धेरैजसो पर्यटक लुम्बिनी मात्र घुमेर फर्किने भएकाले बसाइ छोटो हुन्छ; अन्य बुद्धकालीन, धार्मिक र ऐतिहासिक स्थलसम्म पुग्ने सडक र यातायात कमजोर छ; गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा अन्तर्राष्ट्रिय उडान नियमित हुन सकेको छैन; र लुम्बिनीबाहेकका धेरै गन्तव्यमा पर्यटक आगमनको तथ्याङ्क राखिँदैन। Lumbini Province Planning Commission

The Buddha's birthplace and a wider Buddhist circuitबुद्धको जन्मस्थल र फराकिलो बौद्ध परिपथ

The Buddha's birthplace draws over a million visitors a year, and the province wants a wider Buddhist and wellness circuit.बुद्धको जन्मस्थलमा वार्षिक दस लाखभन्दा बढी आगन्तुक आउँछन्, र प्रदेश फराकिलो बौद्ध तथा आरोग्य परिपथ चाहन्छ।

Evidence

• Lumbini received 1,172,304 visitors in 2024, up 17.36 per cent on 2023: 759,990 Nepalis, 300,889 Indians and 111,425 from other countries, according to the Lumbini Development Trust. The counts are for the Lumbini site, not the whole province.लुम्बिनी विकास कोषका अनुसार सन् २०२४ मा लुम्बिनीमा ११,७२,३०४ आगन्तुक आए, जुन २०२३ भन्दा १७.३६ प्रतिशत बढी हो: ७,५९,९९० नेपाली, ३,००,८८९ भारतीय र १,११,४२५ तेस्रो मुलुकका। यो सङ्ख्या लुम्बिनी क्षेत्रको हो, सम्पूर्ण प्रदेशको होइन। Lumbini Development Trust
• The provincial plan describes Lumbini as a World Heritage site and lists Tilaurakot, Devdaha, Ramgram, Kudan, Niglihawa and Gotihawa as related Buddhist sites; it says most visitors see only Lumbini and leave.प्रदेश योजनाले लुम्बिनीलाई विश्व सम्पदा सूचीमा रहेको स्थल भन्दै तिलौराकोट, देवदह, रामग्राम, कुदान, निग्लिहवा र गोटीहवालाई सम्बन्धित बौद्ध स्थलका रूपमा उल्लेख गरेको छ; धेरैजसो पर्यटक लुम्बिनी मात्र घुमेर फर्किने पनि भनेको छ। Lumbini Province Planning Commission

Official plans

• The plan says the process to nominate Tilaurakot and Ramgram for the World Heritage list has started and proposes a 'Greater Lumbini' tourism circuit. The FY 2083/84 budget says the province will work with the federal government and the Lumbini Development Trust to promote Lumbini also as a wellness destination.योजनाले तिलौराकोट र रामग्रामलाई विश्व सम्पदा सूचीमा राख्ने प्रक्रिया सुरु भएको र 'बृहत् लुम्बिनी पर्यटकीय सर्किट' को अवधारणा अघि सारेको छ। आ.व. २०८३/८४ को बजेटले नेपाल सरकार र लुम्बिनी विकास कोषसँग सहकार्य गरी लुम्बिनीलाई आरोग्य स्थलका रूपमा पनि प्रवर्द्धन गर्ने भनेको छ। Lumbini Province Planning Commission · Ministry of Economic Affairs and Planning

Open questions

• What would make visitors stay longer or travel on to other sites, and how would that be counted?पर्यटकलाई बढी समय बस्न वा अन्य स्थल जान के ले प्रेरित गर्छ, र त्यसको गणना कसरी हुन्छ?
• Lumbini site management is under a federal body; what can the province decide on its own?लुम्बिनी क्षेत्रको व्यवस्थापन सङ्घीय निकायअन्तर्गत छ; प्रदेशले आफैँ के निर्णय गर्न सक्छ?

Border trade, customs points and an international airportसीमा व्यापार, भन्सार नाका र अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल

Major customs points and an international airport give Lumbini a trade and transport role.प्रमुख भन्सार नाका र अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलले लुम्बिनीलाई व्यापार र यातायातमा महत्त्वपूर्ण बनाएका छन्।

Evidence

• The plan lists among the province's opportunities the customs points at Bhairahawa, Nepalgunj and Krishnanagar, Gautam Buddha International Airport, four operating airports, road links under upgrade, access to the large markets of neighbouring countries, and raw materials for agro-, mineral- and forest-based industry. It also says international flights at the airport have not run regularly.योजनाले प्रदेशका अवसरमा भैरहवा, नेपालगन्ज र कृष्णनगरका भन्सार नाका, गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल, सञ्चालनमा रहेका चार विमानस्थल, स्तरोन्नति भइरहेका सडक, छिमेकी मुलुकका ठूला बजार, र कृषि, खनिज तथा वन पैदावारमा आधारित उद्योगका लागि कच्चा पदार्थ उल्लेख गरेको छ। विमानस्थलमा अन्तर्राष्ट्रिय उडान नियमित नभएको पनि भनेको छ। Lumbini Province Planning Commission
• Customs, international trade and international airports are federal responsibilities (Schedule 5).भन्सार, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल सङ्घको जिम्मेवारी (अनुसूची ५) हुन्। Nepal Law Commission

Official plans

• The plan names industrialisation, trade promotion and infrastructure links as priorities of the second periodic plan.दोस्रो आवधिक योजनाले औद्योगीकरण, व्यापार प्रवर्द्धन र पूर्वाधार सम्पर्कलाई प्राथमिकतामा राखेको छ। Lumbini Province Planning Commission

Open questions

• How much of the trade that passes through these points creates jobs and income inside the province?यी नाकाबाट हुने व्यापारले प्रदेशभित्र कति रोजगारी र आम्दानी सिर्जना गर्छ?

Wildlife and nature tourismवन्यजन्तु र प्रकृतिमा आधारित पर्यटन

National parks, wetlands and rivers offer nature and wildlife tourism beyond Lumbini.राष्ट्रिय निकुञ्ज, सिमसार र नदीले लुम्बिनीबाहेक प्रकृति र वन्यजन्तु पर्यटनको अवसर दिन्छन्।

Evidence

• The plan identifies Bardiya and Banke national parks, the Blackbuck Conservation Area, Dhorpatan Hunting Reserve, the Ramsar-listed Jagdishpur bird conservation area and crocodile and dolphin habitats on the Babai and Karnali rivers.योजनाले बर्दिया र बाँके राष्ट्रिय निकुञ्ज, कृष्णसार संरक्षण क्षेत्र, ढोरपाटन शिकार आरक्ष, रामसार सूचीमा रहेको जगदीशपुर चरा संरक्षण क्षेत्र, र बबई तथा कर्णाली नदीका गोही र डल्फिन संरक्षण क्षेत्र उल्लेख गरेको छ। Lumbini Province Planning Commission

Official plans

• The provincial government says it has identified 283 tourist destinations for infrastructure and promotion.प्रदेश सरकारले पूर्वाधार विकास र प्रचारप्रसारका लागि २८३ पर्यटकीय गन्तव्य पहिचान गरेको जनाएको छ। Lumbini Province Planning Commission

Open questions

• National parks are federal; how will the province and park authorities share the work and the revenue?राष्ट्रिय निकुञ्ज सङ्घअन्तर्गत छन्; प्रदेश र निकुञ्ज प्रशासनबीच काम र आम्दानी कसरी बाँडिन्छ?

Cannabis (gaja) cultivation: a national debate with provincial stakesगाँजा खेती: प्रदेशसँग पनि सरोकार राख्ने राष्ट्रिय बहस

Proposals to allow cannabis cultivation for medicine or industry are debated nationally and in some provinces. Policy Nepal does not support or oppose them. We found no Lumbini provincial bill on cannabis in the sources reviewed; the item below records the national position and Gandaki's law, which Lumbini readers may meet in debate.औषधि वा उद्योगका लागि गाँजा खेती खुला गर्ने प्रस्तावबारे राष्ट्रियस्तरमा र केही प्रदेशमा बहस भइरहेको छ। पोलिसी नेपाल यसको पक्ष वा विपक्षमा छैन। हामीले हेरेका स्रोतमा गाँजासम्बन्धी लुम्बिनी प्रदेशको विधेयक भेटिएन; तल राष्ट्रिय अवस्था र गण्डकीको कानुन राखिएको छ, जुन लुम्बिनीको बहसमा पनि उठ्न सक्छ।

What the law says now

• Section 4(a) of the federal Narcotic Drugs (Control) Act, 2033 bans cultivating, producing, buying, selling, transporting, storing or consuming cannabis, with penalties in section 14. Section 5 lets the federal government make rules allowing licensed collection of charas from wild cannabis in the western hills for a set period.सङ्घीय लागू औषध (नियन्त्रण) ऐन, २०३३ को दफा ४(क) ले गाँजाको खेती, उत्पादन, खरिद-बिक्री, ओसारपसार, सञ्चय र सेवनमा प्रतिबन्ध लगाएको छ र दफा १४ मा सजाय तोकिएको छ। दफा ५ ले पश्चिमी पहाडमा आफैँ उम्रने गाँजाबाट तोकिएको अवधिसम्म अनुमतिपत्र लिई चरेस सङ्कलन गर्न दिने नियम बनाउन सङ्घीय सरकारलाई अधिकार दिएको छ। Nepal Law Commission
• 'Drugs and pesticides' are on the federal–provincial concurrent list (Schedule 7, item 9) and criminal law is federal (Schedule 5, item 30). A provincial law on concurrent matters is invalid to the extent it conflicts with federal law (Article 57(6)).'औषधि र विषादी' सङ्घ र प्रदेशको साझा सूचीमा (अनुसूची ७, क्रम ९) छ र फौजदारी कानुन सङ्घको अधिकार (अनुसूची ५, क्रम ३०) हो। साझा विषयमा बनेको प्रदेश कानुन सङ्घीय कानुनसँग बाझिएमा बाझिएको हदसम्म अमान्य हुन्छ (धारा ५७(६))। Nepal Law Commission

What governments have done

• In 2020 a private bill to allow licensed cultivation of cannabis mainly for medical use and export was registered in the House of Representatives by Sher Bahadur Tamang (then Nepal Communist Party), and Birodh Khatiwada (same party) tabled a proposal backed by other ruling-party lawmakers. We found no record of either being passed.सन् २०२० मा मुख्यतः औषधीय प्रयोग र निकासीका लागि अनुमतिसहित गाँजा खेती गर्न दिने निजी विधेयक शेरबहादुर तामाङ (तत्कालीन नेकपा) ले प्रतिनिधि सभामा दर्ता गरेका थिए, र सोही दलका विरोध खतिवडाले सत्तारूढ दलका अन्य सांसदको समर्थनसहित प्रस्ताव पेस गरेका थिए। यी पारित भएको अभिलेख हामीले भेटेनौँ। The Kathmandu Post
• The federal government's FY 2081/82 policy and programme promised legal arrangements to encourage medicinal use and regulated production of cannabis; the Auditor General reports this had not been implemented.नेपाल सरकारको आ.व. २०८१/८२ को नीति तथा कार्यक्रमले गाँजाको औषधीय उपयोग र नियन्त्रित उत्पादन प्रोत्साहन गर्न कानुनी प्रबन्ध गर्ने भनेको थियो; महालेखापरीक्षकका अनुसार यो कार्यान्वयन भएको छैन। Office of the Auditor General
• Gandaki Province enacted its own Act on cannabis cultivation for medicinal and industrial purposes after its Province Head had first returned the bill, saying it conflicted with the federal Narcotic Drugs (Control) Act. Export and sale under that Act still follow federal law.गण्डकी प्रदेशले औषधिजन्य तथा औद्योगिक प्रयोजनका लागि गाँजा खेतीसम्बन्धी आफ्नै ऐन बनायो; त्यसअघि प्रदेश प्रमुखले सङ्घीय लागू औषध (नियन्त्रण) ऐनसँग बाझिएको भन्दै विधेयक फिर्ता पठाएका थिए। उक्त ऐनअन्तर्गत पनि निकासी र बिक्री सङ्घीय कानुनबमोजिम हुन्छ। Provincial Assembly Secretariat · Kantipur

Arguments made for

• Argued that licensed cultivation, mainly for medical use and export, could earn significant income for Nepal, with a regulatory board and licences from local or district authorities.नियामक बोर्ड र स्थानीय वा जिल्लास्तरबाट अनुमतिपत्रसहित, मुख्यतः औषधीय प्रयोग र निकासीका लागि गरिने खेतीबाट नेपालले उल्लेख्य आम्दानी गर्न सक्ने तर्क गरे। — Sher Bahadur Tamang, sponsor of the 2020 private billशेरबहादुर तामाङ, सन् २०२० को निजी विधेयकका प्रस्तावक The Kathmandu Post

Arguments made against

• Said a province cannot legalise cultivation on its own while the federal Act treats cannabis as a narcotic and bans it.सङ्घीय ऐनले गाँजालाई लागू औषध मानी प्रतिबन्ध लगाएसम्म प्रदेशले एक्लै खेतीलाई वैधानिकता दिन नसक्ने बतायो। — Office of the Gandaki Province Headगण्डकी प्रदेश प्रमुखको कार्यालय Kantipur
• Cautioned that not all strains have medicinal value and that only plants with suitable THC levels should be allowed, with more research before commercial cultivation.सबै जातमा औषधीय गुण नहुने, उपयुक्त टीएचसी मात्रा भएका बिरुवा मात्र अनुमति दिनुपर्ने र व्यावसायिक खेतीअघि थप अनुसन्धान चाहिने भन्दै सावधानी अपनाउन भने। — Ranta Thapa, agriculture researcher (2020)रण्टा थापा, कृषि अनुसन्धानकर्ता (सन् २०२०) The Kathmandu Post

Questions to ask

• Would any change need the federal Narcotic Drugs (Control) Act to be amended first, and is anyone proposing that?कुनै पनि परिवर्तनका लागि पहिले सङ्घीय लागू औषध (नियन्त्रण) ऐन संशोधन गर्नुपर्छ कि पर्दैन, र कसैले त्यस्तो प्रस्ताव गरेको छ?
• Who would buy legally grown cannabis, and how would diversion to illegal markets be prevented?कानुनी रूपमा उत्पादित गाँजा कसले किन्छ, र अवैध बजारमा जानबाट कसरी रोकिन्छ?
• What evidence on farmers' incomes, health effects and enforcement costs supports or weakens the proposal?किसानको आम्दानी, स्वास्थ्य असर र कार्यान्वयन खर्चबारे कुन प्रमाणले प्रस्तावलाई बलियो वा कमजोर बनाउँछ?
• If cultivation were ever allowed, how would Lumbini's long open border with India affect enforcement?कुनै दिन खेती खुला भए भारतसँगको लामो खुला सिमानाले लुम्बिनीमा कार्यान्वयनमा कस्तो असर पार्छ?

Which level of government is responsible

Questions to ask of any proposal

• Which level of government would deliver the proposal, and does it depend on a federal decision (for example on airports, customs or heritage sites)?प्रस्ताव कुन तहले कार्यान्वयन गर्छ, र यो सङ्घको निर्णय (जस्तै विमानस्थल, भन्सार वा सम्पदा स्थल) मा निर्भर छ कि छैन?
• Does it create jobs inside the province for people who would otherwise migrate, and how many, by when?अन्यथा बसाइ सर्ने मानिसका लागि प्रदेशभित्रै रोजगारी सिर्जना गर्छ कि गर्दैन; कति र कहिलेसम्म?
• Given that the province collected 72 per cent of its estimated revenue and spent 72 per cent of its budget in FY 2081/82, how realistic are the costs and timetable?आ.व. २०८१/८२ मा प्रदेशले अनुमानित राजस्वको ७२ प्रतिशत उठाएको र बजेटको ७२ प्रतिशत खर्च गरेको अवस्थामा प्रस्तावको खर्च र समयतालिका कति यथार्थपरक छ?
• Would visitors to Lumbini stay longer or travel further because of it, and how would that be measured?यसले लुम्बिनी आउने पर्यटकलाई बढी समय बस्न वा अन्य ठाउँ जान प्रेरित गर्छ कि गर्दैन, र त्यो कसरी मापन गरिन्छ?
• How are the hill districts (Rolpa, Rukum East, Pyuthan, Gulmi, Arghakhanchi) treated compared with the Tarai corridors?पहाडी जिल्ला (रोल्पा, रुकुम पूर्व, प्यूठान, गुल्मी, अर्घाखाँची) लाई तराईका करिडोरको तुलनामा कसरी समेटिएको छ?

What we could not establish

• Province-wide tourism figures: the plan says arrivals are not recorded for most destinations other than Lumbini.प्रदेशभरको पर्यटन तथ्याङ्क: लुम्बिनीबाहेकका धेरै गन्तव्यमा आगमन तथ्याङ्क नराखिएको योजनाले बताएको छ। Lumbini Province Planning Commission
• How much trade passes through the province's customs points and how much of its value stays in the province; Department of Customs data by point were not reviewed for this draft.प्रदेशका भन्सार नाकाबाट कति व्यापार हुन्छ र त्यसको कति मूल्य प्रदेशमै रहन्छ; यो मस्यौदामा भन्सार विभागको नाकागत तथ्याङ्क हेरिएको छैन।
• Whether international flights at Gautam Buddha International Airport have become regular since the plan was written.योजना लेखिएपछि गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा अन्तर्राष्ट्रिय उडान नियमित भए कि भएनन्। Lumbini Province Planning Commission
• Provincial-level Nepal Rastra Bank data and disaster-loss data were not reviewed.नेपाल राष्ट्र बैंकको प्रदेशस्तरीय तथ्याङ्क र विपद् क्षतिको तथ्याङ्क हेरिएको छैन।