Bagmati Provinceबागमती प्रदेश

The province in figures

Figures are from the sources named next to each item, with their year. Fiscal years are given in the Nepali calendar (FY 2081/82 is mid-July 2024 to mid-July 2025). Statements from budget speeches are what a government says it will do, not evidence that it has been done.प्रत्येक विवरणसँग उल्लेख गरिएका स्रोतबाट तथ्याङ्क लिइएको छ र तिनको वर्ष पनि दिइएको छ। आर्थिक वर्ष नेपाली पात्रोअनुसार छन् (आ.व. २०८१/८२ भनेको सन् २०२४ जुलाई मध्यदेखि २०२५ जुलाई मध्यसम्म)। बजेट वक्तव्यका कुरा सरकारले गर्छु भनेका काम हुन्, भइसकेको प्रमाण होइनन्।

Capitalराजधानी

Hetauda (Makawanpur), fixed as permanent capital by the Provincial Assembly on 2076 Push 27हेटौँडा (मकवानपुर), प्रदेश सभाले २०७६ पुस २७ मा स्थायी राजधानी तोकेको (2026-10-11) Office of the Province Head

Districtsजिल्ला

13: Dolakha, Ramechhap, Sindhuli, Kavrepalanchok, Sindhupalchok, Rasuwa, Nuwakot, Dhading, Chitwan, Makawanpur, Bhaktapur, Lalitpur, Kathmandu१३: दोलखा, रामेछाप, सिन्धुली, काभ्रेपलाञ्चोक, सिन्धुपाल्चोक, रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, चितवन, मकवानपुर, भक्तपुर, ललितपुर, काठमाडौँ (Constitution, Schedule 4) Nepal Law Commission

Local governments and constituenciesस्थानीय तह र निर्वाचन क्षेत्र

119 local governments (3 metropolitan cities, 1 sub-metropolitan city, 41 municipalities, 74 rural municipalities); 33 House of Representatives and 66 Provincial Assembly constituencies११९ स्थानीय तह (३ महानगरपालिका, १ उपमहानगरपालिका, ४१ नगरपालिका, ७४ गाउँपालिका); प्रतिनिधि सभाका ३३ र प्रदेश सभाका ६६ निर्वाचन क्षेत्र (OAG 63rd report (2083)) Office of the Auditor General

Populationजनसङ्ख्या

6,116,866 people in 1,570,927 households (20.97 per cent of Nepal's population, the largest of the seven provinces); average household size 3.89; annual growth 0.97 per cent since 2011१५,७०,९२७ घरपरिवारमा ६१,१६,८६६ जना (नेपालको जनसङ्ख्याको २०.९७ प्रतिशत, सात प्रदेशमध्ये सबैभन्दा बढी); औसत परिवार आकार ३.८९; २०६८ यता वार्षिक वृद्धिदर ०.९७ प्रतिशत (Census 2021 (2078)) National Statistics Office

Densityजनघनत्व

301 people per sq km; Kathmandu district 5,169, the highest of any districtप्रति वर्ग कि.मि. ३०१ जना; काठमाडौँ जिल्ला ५,१६९, सबै जिल्लामध्ये सबैभन्दा बढी (Census 2021) National Statistics Office

Literacy (age 5 and above)साक्षरता (५ वर्ष र माथि)

82.1 per cent (men 88.3, women 76.0); national 76.2८२.१ प्रतिशत (पुरुष ८८.३, महिला ७६.०); राष्ट्रिय ७६.२ (Census 2021; our calculation from Table 24) National Statistics Office

Poverty and human developmentगरिबी र मानव विकास

12.6 per cent below the national poverty line; multidimensional poverty 7.0 per cent, the lowest of the seven provinces; Human Development Index 0.661, the highest (Nepal Human Development Report 2020)१२.६ प्रतिशत राष्ट्रिय गरिबीको रेखामुनि; बहुआयामिक गरिबी ७.० प्रतिशत, सात प्रदेशमध्ये सबैभन्दा कम; मानव विकास सूचकाङ्क ०.६६१, सबैभन्दा उच्च (नेपाल मानव विकास प्रतिवेदन, २०२०) (As reported in the 16th Plan (2081)) National Planning Commission

Economyअर्थतन्त्र

36.5 per cent of national GDP; per capita GDP US$2,601, the highest of the seven provinces (national US$1,496); growth 4.56 per cent at basic prices (national 3.99); services 77.1 per cent of the province's output, agriculture 11.8 per centराष्ट्रिय कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको ३६.५ प्रतिशत; प्रतिव्यक्ति उत्पादन २,६०१ अमेरिकी डलर, सात प्रदेशमध्ये सबैभन्दा बढी (राष्ट्रिय १,४९६); आधारभूत मूल्यमा वृद्धिदर ४.५६ प्रतिशत (राष्ट्रिय ३.९९); प्रदेशको उत्पादनमा सेवा क्षेत्र ७७.१ प्रतिशत, कृषि ११.८ प्रतिशत (FY 2081/82, preliminary) National Statistics Office

People abroadविदेशमा रहेका

397,930 people from 283,228 households (about 18.0 per cent of households) were living abroad on census day; 29.6 per cent of them womenजनगणनाको दिन २,८३,२२८ घरपरिवार (करिब १८.० प्रतिशत घरपरिवार) का ३,९७,९३० जना विदेशमा थिए; तीमध्ये २९.६ प्रतिशत महिला (Census 2021; shares are our calculation) National Statistics Office

Provincial budgetप्रदेश बजेट

Rs 66.93 billion for FY 2083/84 (current 34.31 per cent, capital 65.69 per cent); Rs 6.92 billion for transfers to local governmentsआ.व. २०८३/८४ का लागि रु. ६६ अर्ब ९३ करोड (चालु ३४.३१ प्रतिशत, पुँजीगत ६५.६९ प्रतिशत); स्थानीय तहमा वित्तीय हस्तान्तरणका लागि रु. ६ अर्ब ९२ करोड (Budget speech, 2083 Asar 1) Ministry of Economic Affairs and Planning

Budget deliveryबजेट कार्यान्वयन

Spent 71.90 per cent of its FY 2081/82 budget; 77.06 per cent of spending met from provincial sources, the highest of the seven provinces; irregularities (beruju) 0.83 per cent of audited amount, the lowestआ.व. २०८१/८२ को बजेटको ७१.९० प्रतिशत खर्च; खर्चको ७७.०६ प्रतिशत प्रदेश स्रोतबाट, सात प्रदेशमध्ये सबैभन्दा बढी; बेरुजु लेखापरीक्षण रकमको ०.८३ प्रतिशत, सबैभन्दा कम (OAG 63rd report (audits FY 2081/82)) Office of the Auditor General

Two provinces in one: a crowded valley and emptying hillsएउटै प्रदेशभित्र दुई चित्र: भीडभाडयुक्त उपत्यका र रित्तिँदा पहाड

• The census records the fastest population growth of any district in Bhaktapur (3.35 per cent a year, 2011–2021) and the steepest decline in Ramechhap (-1.67 per cent), both in Bagmati. Six of the province's 13 districts lost population: Dolakha, Sindhupalchok, Dhading, Nuwakot, Kavrepalanchok and Ramechhap.जनगणनाअनुसार सन् २०११–२०२१ मा सबैभन्दा छिटो जनसङ्ख्या बढेको जिल्ला भक्तपुर (वार्षिक ३.३५ प्रतिशत) र सबैभन्दा धेरै घटेको जिल्ला रामेछाप (-१.६७ प्रतिशत) दुवै बागमतीमै पर्छन्। प्रदेशका १३ मध्ये ६ जिल्ला (दोलखा, सिन्धुपाल्चोक, धादिङ, नुवाकोट, काभ्रेपलाञ्चोक र रामेछाप) को जनसङ्ख्या घट्यो। National Statistics Office
• Provincial averages, among the best in Nepal, can therefore hide large gaps between Kathmandu Valley and hill districts such as Ramechhap, Sindhuli or Rasuwa. District-level poverty and service data would be needed to see them.त्यसैले नेपालकै राम्रोमध्येका प्रादेशिक औसतले काठमाडौँ उपत्यका र रामेछाप, सिन्धुली वा रसुवाजस्ता पहाडी जिल्लाबीचको ठूलो खाडल लुकाउन सक्छन्। ती देख्न जिल्लागत गरिबी र सेवाको तथ्याङ्क चाहिन्छ।

The largest recent disaster lossesपछिल्ला वर्षका सबैभन्दा ठूला विपद् क्षति

• On 26 August 2026 an ice-and-rock avalanche in the upper Lhende Khola watershed, about 20 km upstream of the Rasuwagadhi border point, sent a flood down the Bhotekoshi–Trishuli rivers. As of 3 October 2026 the disaster authority reported 1,455 deaths (including partial remains) and 5,285 people missing; it says these figures are provisional and may rise or fall. The government's rapid assessment puts total effects at NPR 408.29 billion and recovery needs at NPR 723.32 billion.२०२६ अगस्ट २६ मा रसुवागढी नाकाभन्दा करिब २० कि.मि. माथि लेन्दे खोलाको माथिल्लो जलाधारमा हिउँ र चट्टानको पहिरो खस्दा भोटेकोशी–त्रिशूली नदीमा बाढी आयो। विपद् प्राधिकरणका अनुसार २०२६ अक्टोबर ३ सम्म १,४५५ जनाको मृत्यु (शरीरका अंशसमेत) र ५,२८५ जना बेपत्ता छन्; यी तथ्याङ्क अस्थायी हुन् र घटबढ हुन सक्ने प्राधिकरणले जनाएको छ। सरकारको द्रुत मूल्याङ्कनले कुल असर रु. ४०८ अर्ब २९ करोड र पुनर्लाभ आवश्यकता रु. ७२३ अर्ब ३२ करोड आँकलन गरेको छ। National Disaster Risk Reduction and Management Authority · National Disaster Risk Reduction and Management Authority
• In the September 2024 floods and landslides, Nepal Police data compiled by the disaster authority recorded 161 incidents and 208 of the 238 deaths nationwide in Bagmati (preliminary figures). Kavrepalanchok alone had 3,121 houses fully destroyed. The authority's report links the severity of flooding in Kathmandu Valley to rapid urban growth and inadequate drainage.सन् २०२४ सेप्टेम्बरको बाढी–पहिरोमा विपद् प्राधिकरणले सङ्कलन गरेको नेपाल प्रहरीको तथ्याङ्कअनुसार बागमतीमा १६१ घटना भए र देशभरका २३८ मृत्युमध्ये २०८ यहीँ भए (प्रारम्भिक तथ्याङ्क)। काभ्रेपलाञ्चोकमा मात्र ३,१२१ घर पूर्ण क्षति भए। प्राधिकरणको प्रतिवेदनले काठमाडौँ उपत्यकाको बाढीको गम्भीरतालाई तीव्र सहरीकरण र अपर्याप्त ढल निकाससँग जोडेको छ। National Disaster Risk Reduction and Management Authority
• The provincial FY 2083/84 budget, presented before the 2026 flood, allocated funds for embankments, risk reduction, reconstruction, disaster volunteers and disaster insurance.२०२६ को बाढीअघि प्रस्तुत आ.व. २०८३/८४ को प्रदेश बजेटले तटबन्ध, जोखिम न्यूनीकरण, पुनर्निर्माण, विपद् स्वयंसेवक र विपद् बीमाका लागि रकम छुट्याएको थियो। Ministry of Economic Affairs and Planning

Water, drainage and services for a growing valleyबढ्दो उपत्यकाका लागि पानी, ढल र सेवा

• The federal FY 2083/84 budget plans to complete the study for diverting the Yangri and Larke rivers into the Melamchi system and to extend pipe networks in parts of the valley (Rs 7.26 billion), and to start a 100 MW battery storage system in Kathmandu Valley to meet dry-season peak demand.सङ्घीय आ.व. २०८३/८४ को बजेटले याङ्ग्री र लार्के नदीको पानी मेलम्चीमा ल्याउने अध्ययन सम्पन्न गर्ने र उपत्यकाका केही भागमा पाइप सञ्जाल विस्तार गर्ने (रु. ७ अर्ब २६ करोड), तथा सुक्खा याममा उच्च माग धान्न काठमाडौँ उपत्यकामा १०० मेगावाटको ब्याट्री भण्डारण प्रणाली सुरु गर्ने उल्लेख गरेको छ। Ministry of Finance
• The Finance Minister told the Assembly that the unrest at the start of FY 2082/83 had reduced business confidence, that the province had to spend time and money rebuilding damaged structures, and that price rises linked to the West Asia crisis had affected its finances.आ.व. २०८२/८३ को सुरुमै भएको आन्दोलनले व्यावसायिक आत्मविश्वास घटाएको, क्षति भएका संरचना पुनर्निर्माणमा समय र स्रोत खर्च गर्नुपरेको, र पश्चिम एसियाको सङ्कटसँग जोडिएको मूल्यवृद्धिले प्रदेशको वित्त व्यवस्थापनमा असर पारेको अर्थमन्त्रीले प्रदेश सभामा बताएका छन्। Ministry of Economic Affairs and Planning

Jobs and migrationरोजगारी र आप्रवासन

• In the 2017/18 labour force survey, unemployment in Province 3 (now Bagmati) was 7.0 per cent, against 11.4 per cent nationally, and labour force participation was 47.1 per cent.२०७४/७५ को श्रमशक्ति सर्वेक्षणमा प्रदेश नं. ३ (हालको बागमती) मा बेरोजगारी दर ७.० प्रतिशत (राष्ट्रिय ११.४) र श्रमशक्ति सहभागिता दर ४७.१ प्रतिशत थियो। Central Bureau of Statistics
• The Labour Ministry reports that Bagmati sent the largest number of women migrant workers in 2022/23 and 2023/24. On census day 397,930 people from Bagmati were living abroad, 29.6 per cent of them women.श्रम मन्त्रालयका अनुसार २०७९/८० र २०८०/८१ मा सबैभन्दा धेरै महिला आप्रवासी श्रमिक बागमतीबाट गएका थिए। जनगणनाको दिन बागमतीका ३,९७,९३० जना विदेशमा थिए, तीमध्ये २९.६ प्रतिशत महिला। Ministry of Labour · National Statistics Office

Spending pace and overlap with federal workखर्चको गति र सङ्घीय काममा दोहोरोपन

• The provincial government estimated it would spend about 71 per cent of its FY 2082/83 budget of Rs 67.48 billion, including 65.50 per cent of the capital budget.प्रदेश सरकारले आ.व. २०८२/८३ को रु. ६७ अर्ब ४८ करोडको बजेटको करिब ७१ प्रतिशत, जसमा पुँजीगत बजेटको ६५.५० प्रतिशत, खर्च हुने अनुमान गरेको थियो। Ministry of Economic Affairs and Planning
• The Auditor General reports that provincial ministries allocated budget to federal offices for work within federal responsibilities; in Bagmati's case about Rs 1.15 billion to 104 federal offices in FY 2081/82. The Auditor General says budgets should be used within each government's own area of work.महालेखापरीक्षकका अनुसार प्रदेश मन्त्रालयहरूले सङ्घीय कार्यक्षेत्रभित्रका कामका लागि सङ्घीय कार्यालयलाई बजेट दिएका छन्; बागमतीले आ.व. २०८१/८२ मा १०४ सङ्घीय कार्यालयलाई करिब रु. १ अर्ब १५ करोड दिएको थियो। आ–आफ्नो कार्यक्षेत्रभित्रै बजेट उपयोग गर्नुपर्ने महालेखापरीक्षकको भनाइ छ। Office of the Auditor General
• Of the FY 2083/84 budget, the province expects Rs 30.15 billion from tax revenue, Rs 7.74 billion from other revenue, Rs 15.31 billion from federal fiscal transfers, Rs 12.77 billion from savings and other receipts, and Rs 0.96 billion from loan repayments. It collected 95.76 per cent of its FY 2082/83 vehicle-tax target, according to the Fiscal Commission.आ.व. २०८३/८४ को बजेटमध्ये प्रदेशले कर राजस्वबाट रु. ३० अर्ब १५ करोड, अन्य राजस्वबाट रु. ७ अर्ब ७४ करोड, सङ्घीय वित्तीय हस्तान्तरणबाट रु. १५ अर्ब ३१ करोड, बचत तथा विविध प्राप्तिबाट रु. १२ अर्ब ७७ करोड र ऋण लगानी फिर्ताबाट रु. ९६ करोड जुटाउने अनुमान गरेको छ। वित्त आयोगका अनुसार यसले आ.व. २०८२/८३ मा सवारी साधन करको लक्ष्यको ९५.७६ प्रतिशत सङ्कलन गर्‍यो। Ministry of Economic Affairs and Planning · National Natural Resources and Fiscal Commission

Finance, services and information technologyवित्त, सेवा र सूचना प्रविधि

Most of Nepal's finance and professional services are concentrated here.नेपालका अधिकांश वित्तीय र व्यावसायिक सेवा यहीँ केन्द्रित छन्।

Evidence

• In FY 2081/82 Bagmati produced 61.6 per cent of national value added in finance and insurance, 66.8 per cent in real estate and 66.6 per cent in professional, scientific and technical activities.आ.व. २०८१/८२ मा वित्त तथा बीमाको राष्ट्रिय मूल्य अभिवृद्धिको ६१.६ प्रतिशत, घरजग्गा कारोबारको ६६.८ प्रतिशत र व्यावसायिक, वैज्ञानिक तथा प्राविधिक सेवाको ६६.६ प्रतिशत बागमतीमा भएको थियो। National Statistics Office

Official plans

• The provincial budget allocates Rs 20 crore to a Chief Minister's innovation programme combining youth self-employment, provincial STEM/IT schools, student hackathons and IT skills fellowships, and offers a land-registration fee discount for manufacturing and IT industries other than cigarettes, gutkha, pan masala and alcohol.प्रदेश बजेटले युवा स्वरोजगार, प्रादेशिक स्टेम/आइटी विद्यालय, विद्यार्थी ह्याकाथन र आइटी सीप फेलोसिपसमेत समेटेर 'मुख्यमन्त्री नवप्रवर्तन कार्यक्रम' का लागि रु. २० करोड छुट्याएको छ, र चुरोट, गुट्खा, पानपराग तथा मदिराजन्य उद्योगबाहेकका उत्पादनमूलक तथा सूचना प्रविधि उद्योगलाई जग्गा रजिस्ट्रेसन शुल्कमा छुट दिएको छ। Ministry of Economic Affairs and Planning

Open questions

• Does concentration of finance and services in the valley help the province's hill districts, or widen the gap?उपत्यकामा वित्त र सेवाको केन्द्रीकरणले प्रदेशका पहाडी जिल्लालाई सघाउँछ कि खाडल बढाउँछ?

Tourism: heritage, mountains, wildlife and conferencesपर्यटन: सम्पदा, हिमाल, वन्यजन्तु र सम्मेलन

Bagmati already earns the largest share of Nepal's hotel and restaurant income and has adopted a long-term tourism strategy.होटल र रेस्टुरेन्टको राष्ट्रिय आयमा बागमतीको हिस्सा पहिल्यैदेखि सबैभन्दा ठूलो छ, र यसले दीर्घकालीन पर्यटन रणनीति अपनाएको छ।

Evidence

• Bagmati produced 39.8 per cent of national value added in accommodation and food services in FY 2081/82.आ.व. २०८१/८२ मा आवास तथा खाद्य सेवाको राष्ट्रिय मूल्य अभिवृद्धिमा बागमतीको हिस्सा ३९.८ प्रतिशत थियो। National Statistics Office
• Tribhuvan International Airport customs handled 8 per cent of Nepal's imports and 5 per cent of customs revenue in FY 2081/82.आ.व. २०८१/८२ मा त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल भन्सारबाट नेपालको आयातको ८ प्रतिशत र भन्सार राजस्वको ५ प्रतिशत भएको थियो। Department of Customs

Official plans

• The provincial budget commits to implement the Bagamati Province Tourism Strategic Plan (2025–2040), a provincial tourism circuit project linking historical, religious and nature sites under a master plan, development of Chitwan as a meetings, incentives, conferences and exhibitions (MICE) centre, and promotion of wellness, jungle safari and adventure tourism.प्रदेश बजेटले बागमती प्रदेश पर्यटन रणनीतिक योजना (२०२५–२०४०) कार्यान्वयन गर्ने, गुरुयोजनासहित ऐतिहासिक, धार्मिक र प्राकृतिक स्थल जोड्ने प्रादेशिक पर्यटकीय सर्किट परियोजना, चितवनलाई बैठक, प्रोत्साहन, सम्मेलन र प्रदर्शनी (माइस) पर्यटन केन्द्रका रूपमा विकास, तथा वेलनेस, जङ्गल सफारी र साहसिक पर्यटन प्रवर्द्धन गर्ने उल्लेख गरेको छ। Ministry of Economic Affairs and Planning
• The federal budget names a Kalinchowk–Jugal–Gosaikunda provincial tourism corridor and an initiative to put Gokarneshwor in Kathmandu on the World Heritage List.सङ्घीय बजेटले कालिञ्चोक–जुगल–गोसाइँकुण्ड प्रादेशिक पर्यटन करिडोर र काठमाडौँको गोकर्णेश्वरलाई विश्व सम्पदा सूचीमा राख्ने पहल उल्लेख गरेको छ। Ministry of Finance

Open questions

• After the 2026 flood, which trekking and road routes in the north of the province are usable, and when?२०२६ को बाढीपछि प्रदेशको उत्तरी भागका कुन पदमार्ग र सडक कहिलेदेखि प्रयोगयोग्य हुन्छन्?

Hydropower, green hydrogen and storageजलविद्युत्, हरित हाइड्रोजन र भण्डारण

Bagmati has the largest share of Nepal's electricity output and hosts federal pilots in clean energy.नेपालको विद्युत् उत्पादनमा बागमतीको हिस्सा सबैभन्दा ठूलो छ र स्वच्छ ऊर्जाका सङ्घीय परीक्षण यहीँ हुँदैछन्।

Evidence

• Bagmati produced 34.9 per cent of national value added in electricity and gas in FY 2081/82, and received 41.16 per cent of the electricity royalty shared with provinces in that year, according to the Fiscal Commission; it also received the largest total royalty of any province (Rs 57.27 crore).आ.व. २०८१/८२ मा विद्युत् र ग्यासको राष्ट्रिय मूल्य अभिवृद्धिमा बागमतीको हिस्सा ३४.९ प्रतिशत थियो, र वित्त आयोगका अनुसार सो वर्ष प्रदेशलाई बाँडिएको विद्युत् रोयल्टीको ४१.१६ प्रतिशत बागमतीले पायो; कुल रोयल्टी पनि सबै प्रदेशमध्ये सबैभन्दा बढी (रु. ५७ करोड २७ लाख) बागमतीले पायो। National Statistics Office · National Natural Resources and Fiscal Commission

Official plans

• The federal FY 2083/84 budget plans a 2.5 MW green hydrogen pilot plant in Hetauda, a 100 MW battery storage system in Kathmandu Valley, faster work on the Upper Trishuli-3B project and the New Khimti–Barhabise–Kathmandu 400 kV line, and tendering of the 99 MW Tamakoshi-5 after financial closure. The provincial budget plans feasibility studies for reservoir hydropower under government, private and partnership models.सङ्घीय आ.व. २०८३/८४ को बजेटले हेटौँडामा २.५ मेगावाटको हरित हाइड्रोजन परीक्षण प्लान्ट, काठमाडौँ उपत्यकामा १०० मेगावाटको ब्याट्री भण्डारण प्रणाली, माथिल्लो त्रिशूली–३ बी आयोजना र नयाँ खिम्ती–बाह्रबिसे–काठमाडौँ ४०० केभी लाइनको काम तीव्र बनाउने, तथा वित्तीय व्यवस्थापनपछि ९९ मेगावाटको तामाकोशी–५ को बोलपत्र गर्ने उल्लेख गरेको छ। प्रदेश बजेटले सरकारी, निजी र साझेदारी मोडेलमा जलाशययुक्त जलविद्युत् आयोजनाको सम्भाव्यता अध्ययन गर्ने उल्लेख गरेको छ। Ministry of Finance · Ministry of Economic Affairs and Planning

Open questions

• How will new projects in the river valleys hit by the 2026 flood account for glacier and debris-flow hazards, and who bears the cost if they are damaged?२०२६ को बाढी प्रभावित नदी उपत्यकामा बन्ने नयाँ आयोजनाले हिमनदी र लेदो बाढीको जोखिमलाई कसरी ध्यान दिन्छन्, र क्षति भएमा खर्च कसले बेहोर्छ?

Trade with China through Rasuwagadhi and Tatopaniरसुवागढी र तातोपानी हुँदै चीनसँग व्यापार

Customs revenue at the two northern border points in the province grew several-fold in two years.प्रदेशका दुई उत्तरी नाकाको भन्सार राजस्व दुई वर्षमा कैयौँ गुणा बढ्यो।

Evidence

• Revenue at Rasuwa customs rose from Rs 8 billion in FY 2079/80 to Rs 30 billion in FY 2081/82, and at Tatopani from Rs 3 billion to Rs 19 billion. In FY 2081/82 Rasuwa handled 5 per cent of Nepal's imports and 6 per cent of customs revenue; the Department of Customs reads this as a sign of growing trade potential with China.रसुवा भन्सारको राजस्व आ.व. २०७९/८० को रु. ८ अर्बबाट बढेर आ.व. २०८१/८२ मा रु. ३० अर्ब र तातोपानीको रु. ३ अर्बबाट रु. १९ अर्ब पुग्यो। आ.व. २०८१/८२ मा रसुवाबाट नेपालको आयातको ५ प्रतिशत र भन्सार राजस्वको ६ प्रतिशत भयो; भन्सार विभागले यसलाई चीनसँग बढ्दो व्यापारिक सम्भावनाको सङ्केत भनेको छ। Department of Customs

Official plans

• The federal FY 2083/84 budget allocates Rs 1.35 billion to upgrade the Galchhi–Syaphrubesi–Rasuwagadhi road, aims to link the Mid-Hill Highway with northern trade points including Tatopani and Rasuwagadhi, and plans the Chilime Hub–Kerung transmission line after feasibility studies.सङ्घीय आ.व. २०८३/८४ को बजेटले गल्छी–स्याफ्रुबेसी–रसुवागढी सडक स्तरोन्नतिका लागि रु. १ अर्ब ३५ करोड छुट्याएको छ, मध्यपहाडी राजमार्गलाई तातोपानी र रसुवागढीलगायतका उत्तरी व्यापारिक गन्तव्यसँग जोड्ने लक्ष्य राखेको छ, र सम्भाव्यता अध्ययनपछि चिलिमे हब–केरुङ प्रसारण लाइन निर्माण सुरु गर्ने उल्लेख गरेको छ। Ministry of Finance

Open questions

• The 2026 flood began about 20 km upstream of the Rasuwagadhi border point. How has it affected trade through Rasuwa, and what do the next two years' customs figures show? No official assessment of the trade effect was found.२०२६ को बाढी रसुवागढी नाकाभन्दा करिब २० कि.मि. माथिबाट सुरु भएको थियो। यसले रसुवा हुँदै हुने व्यापारमा कस्तो असर पार्‍यो, र आगामी दुई वर्षको भन्सार तथ्याङ्कले के देखाउँछ? व्यापारमा परेको असरको आधिकारिक मूल्याङ्कन फेला परेन।

Manufacturing and the Hetauda corridorउत्पादनमूलक उद्योग र हेटौँडा करिडोर

Bagmati is the largest manufacturing province and sits at one end of a planned industrial corridor to Birgunj.उत्पादनमूलक उद्योगमा बागमती सबैभन्दा ठूलो प्रदेश हो र वीरगञ्जसम्मको प्रस्तावित औद्योगिक करिडोरको एक छेउमा पर्छ।

Evidence

• Bagmati produced 36.0 per cent of Nepal's manufacturing value added in FY 2081/82.आ.व. २०८१/८२ मा नेपालको उत्पादनमूलक उद्योगको मूल्य अभिवृद्धिमा बागमतीको हिस्सा ३६.० प्रतिशत थियो। National Statistics Office

Official plans

• The provincial budget funds infrastructure for industrial areas, industrial villages and handicraft villages in cooperation with the federal and local governments. Madhesh Province's budget separately plans to speed up the Birgunj–Simara–Hetauda industrial corridor.प्रदेश बजेटले सङ्घ र स्थानीय तहको सहकार्यमा औद्योगिक क्षेत्र, औद्योगिक ग्राम र हस्तकला ग्रामको पूर्वाधार विकासका लागि रकम छुट्याएको छ। मधेश प्रदेशको बजेटले छुट्टै वीरगञ्ज–सिमरा–हेटौँडा औद्योगिक करिडोर तीव्र बनाउने योजना राखेको छ। Ministry of Economic Affairs and Planning

Open questions

• A corridor across two provinces needs joint planning; is there a shared plan between Bagmati, Madhesh and the federal government?दुई प्रदेशमा फैलिएको करिडोरका लागि संयुक्त योजना चाहिन्छ; बागमती, मधेश र सङ्घीय सरकारबीच साझा योजना छ कि छैन?

Cannabis cultivation and local liquorगाँजा खेती र स्थानीय मदिरा

These are live public debates. A cannabis bill was registered in the Bagmati Provincial Assembly in 2020, but its later status was not found. Below are the current law, what governments have done, attributed views, and questions readers can ask. Policy Nepal does not take a side.यी जीवित सार्वजनिक बहस हुन्। सन् २०२० मा बागमती प्रदेश सभामा गाँजासम्बन्धी विधेयक दर्ता भएको थियो, तर त्यसको पछिल्लो अवस्था फेला परेन। तल हालको कानुन, सरकारहरूले गरेका काम, स्रोत खुलाइएका धारणा र पाठकले सोध्न सक्ने प्रश्न राखिएका छन्। पोलिसी नेपालले कुनै पक्ष लिँदैन।

What the law says now

• Cannabis cultivation, sale and use are prohibited under section 4(a) of the Narcotic Drugs (Control) Act, 2033. 'Drugs' are on the federal–provincial concurrent list (Schedule 7, item 9), where a provincial law inconsistent with federal law is invalid to that extent (Article 57(6)). Nepal is a party to the UN Single Convention, which excludes cultivation solely for fibre and seed (Article 28(2)).लागू औषध (नियन्त्रण) ऐन, २०३३ को दफा ४(क) अनुसार गाँजाको खेती, बिक्री र सेवन निषेधित छ। 'औषधि' सङ्घ–प्रदेशको साझा अधिकारमा पर्छ (अनुसूची ७, क्र.सं. ९), जहाँ सङ्घीय कानुनसँग बाझिएको प्रदेश कानुन बाझिएको हदसम्म अमान्य हुन्छ (धारा ५७(६))। नेपाल संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय एकल महासन्धिको पक्ष हो, जसले रेसा र बीउका लागि मात्र गरिने खेतीलाई छुट दिएको छ (धारा २८(२))। Nepal Law Commission · United Nations
• Under the Liquor Act, 2031, producing or selling liquor needs a licence, households may make raksi or jaand in prescribed quantities for their own use (section 7), and rules on producing and branding local liquor are to be prescribed (section 3A).मदिरा ऐन, २०३१ अनुसार मदिरा उत्पादन वा बिक्री गर्न इजाजतपत्र चाहिन्छ, घरपरिवारले आफ्नै उपयोगका लागि तोकिएको परिमाणमा रक्सी वा जाँड बनाउन सक्छन् (दफा ७), र स्थानीय मदिराको उत्पादन तथा ब्रान्डिङसम्बन्धी व्यवस्था तोकिएबमोजिम हुनेछ (दफा ३क)। Nepal Law Commission

What governments have done

• In March 2020 Onlinekhabar reported that Provincial Assembly member Keshav Sthapit had registered in Bagmati a bill similar to a federal private member's bill to legalise cannabis farming. Its later status was not found in the sources reviewed.सन् २०२० मार्चमा अनलाइनखबरले प्रदेश सभा सदस्य केशव स्थापितले सङ्घीय संसदमा दर्ता भएको गाँजा खेती वैधानिक बनाउने निजी विधेयकजस्तै विधेयक बागमतीमा दर्ता गराएको समाचार दिएको थियो। समीक्षा गरिएका स्रोतमा त्यसको पछिल्लो अवस्था फेला परेन। Onlinekhabar
• The Auditor General reports that the federal 2081/82 commitment to legal arrangements for medicinal cannabis had not been implemented. Gandaki Province enacted its own cannabis-cultivation law in August 2026 after its Province Chief first returned the bill, citing conflict with federal law; assembly members cited Article 304(1).औषधीय गाँजाका लागि कानुनी व्यवस्था गर्ने २०८१/८२ को सङ्घीय प्रतिबद्धता कार्यान्वयन नभएको महालेखापरीक्षकको प्रतिवेदन छ। गण्डकी प्रदेशका प्रदेश प्रमुखले सङ्घीय कानुनसँग बाझिएको भन्दै विधेयक पहिले फिर्ता पठाएपछि सो प्रदेशले २०२६ अगस्टमा आफ्नै गाँजा खेती कानुन लागू गर्‍यो; प्रदेश सभाका सदस्यहरूले धारा ३०४(१) उद्धृत गरेका थिए। Office of the Auditor General · Kantipur
• The federal FY 2083/84 budget promises incentives for quality spirit production to promote exports of Nepali liquor brands and raises excise on alcohol and beer. Bagmati's own FY 2083/84 budget excludes alcohol industries from its land-registration fee discount for manufacturing industries.सङ्घीय आ.व. २०८३/८४ को बजेटले नेपाली मदिरा ब्रान्डको निर्यातका लागि गुणस्तरीय स्पिरिट उत्पादनलाई प्रोत्साहन गर्ने र मदिरा तथा बियरको अन्तःशुल्क बढाउने उल्लेख गरेको छ। बागमतीको आफ्नै आ.व. २०८३/८४ को बजेटले उत्पादनमूलक उद्योगलाई दिने जग्गा रजिस्ट्रेसन शुल्क छुटबाट मदिराजन्य उद्योगलाई बाहिर राखेको छ। Ministry of Finance · Ministry of Economic Affairs and Planning

Arguments made for

• Supporters of the 2020 bills said registering them in every province would put pressure on the federal government to consider legalisation; a signature campaign was launched in support.सन् २०२० का विधेयकका समर्थकले सबै प्रदेशमा दर्ता गर्दा सङ्घीय सरकारलाई वैधानिकताबारे विचार गर्न दबाब पर्ने बताएका थिए; समर्थनमा हस्ताक्षर अभियान पनि चलाइएको थियो। — Keshav Sthapit and Sher Bahadur Tamang, as reported by Onlinekhabar (March 2020) Onlinekhabar
• In Gandaki, the law's supporters in the assembly linked regulated cultivation to farmers' income.गण्डकीमा प्रदेश सभाका समर्थकहरूले नियमित खेतीलाई किसानको आयसँग जोडेका थिए। — Gandaki Provincial Assembly members, as reported by Kantipur (August 2026) Kantipur

Arguments made against

• Gandaki's Province Chief returned that province's bill because it conflicted with federal law and the Narcotic Drugs (Control) Act, 2033.गण्डकीका प्रदेश प्रमुखले सो प्रदेशको विधेयक सङ्घीय कानुन र लागू औषध (नियन्त्रण) ऐन, २०३३ सँग बाझिएको भन्दै फिर्ता पठाएका थिए। — Province Chief of Gandaki, as reported by Kantipur (August 2026) Kantipur
• Health survey data relevant to the liquor debate (not an argument): in 2019, 23.9 per cent of adults had drunk alcohol in the past year, raksi was the most consumed drink, two-thirds of alcohol consumed in the past week was unrecorded and mostly home-brewed, and no under-18 respondent who tried to buy alcohol was refused. The survey gives national figures only.मदिरासम्बन्धी बहससँग सम्बन्धित स्वास्थ्य सर्वेक्षणको तथ्याङ्क (तर्क होइन): सन् २०१९ मा २३.९ प्रतिशत वयस्कले पछिल्लो वर्ष मदिरा सेवन गरेका थिए, रक्सी सबैभन्दा बढी सेवन हुने पेय थियो, पछिल्लो हप्ता सेवन गरिएको मदिराको दुईतिहाइ अभिलेखमा नआएको र मुख्यतः घरमै बनेको थियो, र मदिरा किन्न खोजेका १८ वर्षमुनिका कसैलाई पनि किन्न रोकिएको थिएन। सर्वेक्षणले राष्ट्रिय तथ्याङ्क मात्र दिएको छ। — Nepal Health Research Council, STEPS Survey 2019 Nepal Health Research Council

Questions to ask

• What happened to the 2020 Bagmati bill, and would any new proposal depend on changing the federal Act first?सन् २०२० को बागमतीको विधेयकको के भयो, र कुनै नयाँ प्रस्ताव पहिले सङ्घीय ऐन संशोधनमा भर पर्छ कि पर्दैन?
• Is a proposal about fibre (hemp), medicine or wider use, and who would license and test it?प्रस्ताव रेसा (हेम्प), औषधि वा अझ फराकिलो प्रयोगबारे हो, र कसले इजाजत र परीक्षण गर्छ?
• For local liquor, how would quality and sales to under-18s be controlled, and who would earn the income?स्थानीय मदिराको हकमा गुणस्तर र १८ वर्षमुनिलाई बिक्री कसरी नियन्त्रण हुन्छ, र आम्दानी कसले गर्छ?

Which level of government is responsible

Questions to ask of any proposal

• Which level of government has the legal power to do this (Schedules 5–9), and is the province paying for work that is a federal responsibility?यो काम गर्ने कानुनी अधिकार कुन तहको सरकारसँग छ (अनुसूची ५–९), र प्रदेशले सङ्घको जिम्मेवारीको कामका लागि रकम तिरिरहेको छ कि?
• Does it reach the hill districts that are losing people, or mainly Kathmandu Valley and Chitwan? Is the split stated with numbers?यसले जनसङ्ख्या घट्दै गएका पहाडी जिल्लासम्म पुग्छ कि मुख्यतः काठमाडौँ उपत्यका र चितवनमा मात्र? बाँडफाँट सङ्ख्यासहित भनिएको छ?
• After the 2024 floods and the 2026 Bhotekoshi–Trishuli flood, how does it handle flood, landslide, glacier and drainage risk, including for any new building or hydropower?सन् २०२४ को बाढी र २०२६ को भोटेकोशी–त्रिशूली बाढीपछि यसले बाढी, पहिरो, हिमनदी र ढल निकासको जोखिमलाई, नयाँ भवन वा जलविद्युत्का हकमा समेत, कसरी सम्बोधन गर्छ?
• Where will the money come from, and what is cut or delayed to pay for it?रकम कहाँबाट आउँछ, र त्यसका लागि के कटौती वा ढिलो हुन्छ?
• What result is promised, by when, and who will publish whether it was achieved?कुन नतिजा, कहिलेसम्म दिने वाचा छ, र त्यो पूरा भयो कि भएन भनेर कसले सार्वजनिक गर्छ?

What we could not establish

• Death and missing counts for the 2026 Bhotekoshi–Trishuli flood are provisional and not yet reconciled; the final toll and the division of recovery costs between the federal, provincial and local governments were not found.२०२६ को भोटेकोशी–त्रिशूली बाढीको मृत्यु र बेपत्ताको सङ्ख्या अस्थायी हो र मिलान भइसकेको छैन; अन्तिम सङ्ख्या र पुनर्लाभ खर्च सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तहबीच कसरी बाँडिन्छ भन्ने फेला परेन। National Disaster Risk Reduction and Management Authority
• The province's growth estimate for FY 2082/83 (5.40 per cent, against a national 3.85 per cent) comes from its budget speech; no NSO provincial table for that year was found.आ.व. २०८२/८३ को प्रदेशको वृद्धिदर अनुमान (५.४० प्रतिशत, राष्ट्रिय ३.८५ प्रतिशत) बजेट वक्तव्यबाट लिइएको हो; सो वर्षको राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालयको प्रादेशिक तालिका फेला परेन। Ministry of Economic Affairs and Planning
• Official district-level poverty data that would show gaps within the province were not reviewed; the latest provincial labour data are from 2017/18.प्रदेशभित्रको खाडल देखाउने जिल्लागत गरिबीको आधिकारिक तथ्याङ्क समीक्षा गरिएन; प्रदेशगत श्रम तथ्याङ्क २०७४/७५ कै हो। Central Bureau of Statistics
• The province's official area was not found on the government pages checked, and the province's periodic plan and 2082/83 economic survey were not reviewed for this draft.जाँच गरिएका सरकारी पृष्ठमा प्रदेशको आधिकारिक क्षेत्रफल फेला परेन, र यो मस्यौदाका लागि प्रदेशको आवधिक योजना र आर्थिक सर्वेक्षण २०८२/८३ समीक्षा गरिएन।